از آنجا که از سویى با توجه به وضوح اهمیت مدیریت دانش، گریزى از پیاده سازى آن نیست و از سوى دیگر، نرخ شکست پروژه های مدیریت دانش بالا می‌باشد، ‌بنابرین‏ نیاز به مطالعه عوامل مؤثر در موفقیت مدیریت دانش وجود دارد. با توجه به سرمایه گذاری قابل توجهى که صرف اجراى پروژه های مدیریت دانش می‌شود.

ارائه چارچوبی از مدیریت دانش بر مبنای عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش می‌تواند راهنماى مدیران این سازمان‌ها در مراحل برنامه ریزى این پروژه ها و همچنین اجراى آن‌ ها باشد. چارچوب مدیریت دانش برای سازمان‌های که می‌خواهند این سیستم مدیریتی را در تشکیلات خود به اجرا درآوردند، اهمیت زیادی دارد. چارچوب مدیریت دانش به صورت خطوط راهنمایی در می‌آید که از ایجاد خطا جلوگیری می‌کند و منافعی را نیز بر حسب زمان و کار انجام شده و هزینه مصرف شده به دست می ‏آورد.

در مرحله برنامه ریزى می‌توان با شناسایى و اطلاع از عوامل موفقیت مدیریت دانش، وضعیت سازمان را از حیث این عوامل بررسى نمود و پیش از ورود به فاز اجرایى و تحمیل هزینه بالا تمهیداتی براى نقاط ضعف اندیشید.

در مرحله اجرا و پیاده سازى، مدیران سازمان با نظارت مستمر بر وضعیت عوامل موفقیت مدیریت دانش در حین اجراى پروژه های مدیریت دانش همواره تصویر کاملى از اوضاع در اختیار دارند و می‌توانند به موقع با اقدامات تصحیحى، ریسک شکست پروژه ها را به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش دهند (Lee & Chio , 2003 ).

همچنین با توجه به خلأیى که به دلیل کمبود مطالعات خارجى و بومى در این زمینه با تمرکز بر سازمان‌های دانش محور و عدم وجود تحقیقات مشابه ملاحظه‌امی شود، امید است نتایج این مطالعه بتواند شانس موفقیت پروژه های سازمان‌های دانش محور را در پیاده سازى مدیریت دانش افزایش دهد. سازمان‌های دانش محور به عنوان یکى از پویاترین سازمان‌ها با توجه به محیط دینامیک، وجود شرایط

رقابتى و فشارهاى زمانى (بر خلاف بسیارى از سازمان‌های دیگر)، و همچنین نرخ بالاى کارکنان دانشی و متخصص در آن‌ ها، مورد توجه واقع شده‌اند که مدیریت دانش در آن‌ ها می‌تواند پتانسیل بسیار بالایى داشته باشد.

۱-۴- اهداف و کاربردهای تحقیق

هدف از انجام این تحقیق شناسایی و استخراج عوامل و شاخص‏های مؤثر بر موفقیت مدیریت دانش در سازمان‏های دانش محور و ارائه چارچوبی بر مبنای این عوامل می‌باشد و همچنین سنجش میزان آمادگی مدیریت دانش در سازمان مورد مطالعه (ستاد ویژه توسعه فناوری نانو) از طریق یک چارچوب توسعه یافته مدیریت دانش مبتنی بر این عوامل و شاخص‏ها است. عوامل موفقیت در مدیریت دانش براى کمک به سازمان‌های دانش محور جهت بررسى نیازهاى داخلى سازمان است به گونه‌ای که بتوانند میزان آمادگى سازمان جهت پیاده سازی مدیریت دانش را بسنجند و استراتژی‌ها و رویه‌های لازم را جهت رفع کاستی‌های موجود و تقویت نقاط قوت به کار گیرد.

با تحقق هدف تحقیق، می‏توان تعیین کرد: وضعیت جاری سازمان مورد مطالعه بر اساس عوامل و شاخص‏های مورد نظر تحقیق چگونه است؟ نقاط قوت و ضعف سازمان نسبت به حالت ایده‏آل و مطلوب در هر عامل و شاخص چیست؟ سازمان در چه سطحی از آمادگی مدیریت دانش قرار می‏ گیرد؟ همچنین شاخص‏های نیازمند بهبود شناسایی شده و پیشنهادی در خصوص اولویت‏ بندی مناسب شاخص‎‏ها و عوامل برای بهبود وضعیت عوامل و شاخص‏ها در سازمان ارائه می‏ دهد.

۱-۵- روش تحقیق

این تحقیق بر مبنای هدف جزء تحقیقات توسعه‌ای- کاربردی می‌باشد. مراحل انجام تحقیق عبارتند از:

مرحله اول – بررسی اولیه و مقدماتی طرح پژوهش؛

مرحله دوم – بررسی ادبیات و پیشینه پژوهش در زمینه عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش در سازمان‌ها و مؤسسات از جمله سازمان‌های دانش محور؛

مرحله سوم – کسب نظرات خبرگان و متخصصین حوزه مدیریت دانش به منظور تعیین عوامل و شاخص‌های هر عامل و رفع اشکالات احتمالی؛

مرحله چهارم – شناسائی و تعیین اولیه عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش و عناصر مربوط به هر یک از این عوامل و ارائه چارچوبی برای این عوامل در سازمان‌های دانش محور؛

مرحله پنجم – جمع‌ آوری و تجزیه و تحلیل داده ها؛

۵-۱- طراحی پرسشنامه و نظر سنجی از خبرگان و دست اندر کاران در ارتباط با عوامل اصلی موفقیت مدیریت دانش و اولویت آن‌ ها از دیدگاه آنان؛

۵-۲- تجزیه و تحلیل آماری داده های جمع‌ آوری شده.

مرحله ششم – تعیین عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش در سازمان‌های دانش محور و همچنین اولویت آن‌ ها بر اساس دیدگاه خبرگان و صاحب نظران.

مرحله هفتم- مطالعه موردی یک سازمان دانش‏محور به منظور سنجش آمادگی مدیریت دانش بر اساس عوامل حیاتی موفقیت نهایی شده.

۱-۶- جامعه آماری و روش گردآوری داده ها

در این پژوهش دو جامعه آماری مورد رجوع خواهند بود:

جامعه آماری اول : عبارت است از خبرگان دانشگاهی ایران و سایر کشورها که از آن‌ ها در اعتبار سنجی چارچوب استفاده مؤثر خواهد شد. ‌در مورد این جامعه روش نمونه گیری ما گروه گوله برفی خواهد بود.

جامعه آماری دوم : در مطالعه‏ موردی برای سنجش آمادگی مدیریت دانش بر اساس چارچوب توسعه یافته مدیریت دانش مبتنی بر عوامل حیاتی موفقیت دانش خبرگان شامل مدیران و کارشناسان ارشد ستاد ویژه توسعه فناوری نانو می‌باشند.

در این تحقیق از روش‌های زیر برای گردآوری داده ها بهره گرفته خواهد شد :

۱ . مطالعات کتابخانه‌ای: جهت تدوین مبانی، تعاریف و مفاهیم نظری از منابع کتابخانه‌ای استفاده شد که مهم‌ترین و مفیدترین منبع موتورهای جستجو در اینترنت، بانک‌ها و منابع اطلاعاتی و کتابخانه‌های دانشگاه‌های کشور بوده است.

۲٫ تحقیقات می‌دانی: به منظور جمع‌ آوری اطلاعات مورد نظر، از پرسش نامه استفاده شده است. شاخص ها و عوامل مورد سنجش در تحقیق، پیش از آنکه در قالب پرسش نامه به نظرسنجی گذاشته شود، در معرض قضاوت چند تن از خبرگان و کارشناسان در دانشگاه‌ها مرتبط با حوزه تحقیق قرار گرفت و در نهایت از پرسش نامه مورد توافق به عنوان ابزار جمع‌ آوری داده ها استفاده شد.

همچنین به منظور سنجش میزان آمادگی مدیریت دانش در سازمان دانش محور مورد مطالعه (ستاد ویژه توسعه فناوری نانو) از پرسشنامه تهیه شده بر مبنای عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش مستخرج شده استفاده خواهد شد.

۱-۷- جنبه جدید بودن و نوآوری

در این پژوهش چارچوب مفهومی جدید و بومی شده از مدیریت دانش در سازمان‌ها ی دانش محور بر مبنای عوامل حیاتی موفقیت مدیریت دانش در سازمان‌های دانش محور ارائه می‌شود.

۱-۸- واژگان تخصصی

مدیریت دانش: فرایند کشف، کسب، توسعه و ایجاد، تسهیم، نگهداری، ارزیابی و به کار گیری دانش مناسب در زمان مناسب توسط فرد مناسب در سازمان است که از طریق ایجاد پیوند بین منابع انسانی، فناوری اطلاعات و ارتباطات و ایجاد ساختاری مناسب برای دست‌یابی به اهداف سازمانی صورت می‏پذیرد (خطیبیان، ۱۳۸۸).

سازمان دانش محور: سازمان‎های دانش محور سازمان‌هایی هستند که دارای ویژگی‏های زیر می‌باشند (OECD, 2000) :

• • این‌گونه سازمان‏ها از حجم زیادی از دانش استفاده می‎کنند.

در آیین نامه اجرایی، هرساله تقریبا مواد ذیل لحاظ می‌گردد:

میزان اوراق قابل انتشار (‌بر اساس مفاد تبصره قانونی مورد اشاره)

نام برخی از طرح ها و درصدی از مبلغ اوراق که در طرح های نامبرده هزینه خواهد گردید.

تعیین عاملیت اوراق و اجازه تفویض عاملیت به سایرین

مدت مشارکت و نرخ سود پرداختی به دارندگان

شمول یا عدم شمول مالیات بر سود پرداختی

ارائه تضمین در خصوص پیش‌بینی و تخصیص منابع مبالغ مربوط به: سود پرداختی، هزینه های جانبی، سود قطعی و… در قوانین بودجه سنواتی کل کشور.

چگونگی امحاء اوراق فروش نرفته

پس از ابلاغ آیین نامه اجرایی، گردش کار و روش های اجرایی مربوطه را می توان به چهار مرحله به شرح ذیل تقسیم نمود:

مرحله اول: شروع مشارکت

مرحله دوم: دوران مشارکت

مرحله سوم: پایان مشارکت

مرحله چهارم: تعیین سود قطعی و تسویه نهایی(حقیقت ۱۳۷۸)

مرحله اول: شروع مشارکت

در این مرحله، بررسی های لازم انجام می‌گیرد و اقداماتی در خصوص انتشار و عرضه اوراق به عمل می‌آید که مشروح آن به قرار زیر است: بانک مرکزی به عنوان عامل اصلی اوراق، نسبت به تعیین تاریخ انتشار و عرضه، تعداد مرحله فروش و سهمیه بانک های عامل، با توجه به تجربیات حاصله و امکانات هر بانک اقدام و ماحصل بررسی ها و اقدامات به وزارت امور اقتصاد و دارایی (به نمایندگی از سوی دولت) منعکس می‌گردد. وزارت امور اقتصادی و دارای نیز نسبت به چاپ و تحویل اوراق به بانک مرکزی (بانک های عامل) اقدام می کند. متعاقباً در تاریخ های تعیین شده، اوراق دولت طی یک مهلت (قاعدتاً ده روز) به عموم عرضه می‌گردد(حقیقت ۱۳۷۸).

مرحله دوم: دوران مشارکت

در این مرحله، وجوه ناشی از فروش اوراق به خزانه داری کل واریز می‌گردد. پس از پایان مهلت تعیین شده، وجوه حاصل از فروش اوراق دولت از سوی بانک های عامل، به حساب خزانه واریز می‌گردد. در این مرحله چنان چه اوراقی در مهلت تعیین شده باقی مانده و به فروش نرسیده باشد، مجدداً و صرفا با این تفاوت که سود دوران گذشته نیز قابل احتساب و اخذ از مشتری باشد به عموم (تحت عنوان فروش تدریجی) عرضه می‌گردد. ضمن اینکه این مرحله که طولانی ترین مرحله از لحاظ بعد زمانی می‌باشد، مشکلات خاص خود را دارا می‌باشد. در این مرحله، بانک های عامل نسبت به خریدار اوراق که یکی از امتیازات اصلی طرح های عمرانی-انتفاعی دولت می‌باشد، اقدام می نمایند(حقیقت ۱۳۷۸).

مرحله سوم: خاتمه مشارکت

در این مرحله، وجوه بابت سرمایه گذاری در طرح در سر رسیدهای تعیین شده به دارنده اوراق مسترد می‌گردد. پس از دوران مشارکت و پرداخت سود در مقاطع تعیین شده، در سر رسید نهایی، مبلغ اسمی اوراق به همراه آخرین کوپن سود به دارندگان اوراق پرداخت و اوراق به بانک عامل مسترد می‌گردد. لازم به ذکر است که پس از خاتمه مشارکت (سررسید نهایی) هیچ گونه سودی به دارندگان که اصل وجه خود را دریافت ننموده اند، تعلق نمی گیرد(حقیقت ۱۳۷۸).

مرحله چهارم: تعیین سود قطعی و تسویه نهایی

در این مرحله، سود قطعی طرح تعیین و تسویه نهایی با دارندگان اوراق انجام می شود. پس از سررسید نهایی، امین طرح که وظایف آن به مسئولیت سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور انجام می شود، ‌در مورد تعیین سود قطعی طرح اظهار نظر می کند در صورت وجود سود قطعی، مراتب طی اعلامیه ای به دارندگان اوراق منعکس و از طریق بانک های عامل به آن پرداخت می‌گردد. ‌بر اساس مفاد آیین نامه اجرایی، حداکثر زمان برای پرداخت سود قطعی به دارندگان، ۶ ماه می‌باشد. ‌در مورد انتشار اوراق طرح های غیر بودجه ای روش انجام مراحل به صورت زیر می‌باشد. ‌در مورد این قبیل طرح ها، در ابتدا گزارش توجیه فنی-اقتصادی و مالی طرح های مذکور به بانک عامل ارائه می‌گردد. بانک عامل با توجه به وضعیت مالی و سوابق اعتباری ناشر، شرایط انتشار اوراق مشارکت، سقف اوراق مشارکت قابل انتشار سالانه، سهم الشرکه ناشر در طرح (اعم از آورده نقدی و غیر نقدی) و… بررسی های لازم را به عمل آورده و در صورت موافقت با عاملیت نظر نهایی خود را به بانک مرکزی منعکس می کند. لازم به ذکر است که ‌بر اساس تبصره ۱ ذیل ماده ۵ آیین نامه اجرایی، مدت رسیدگی گزارش طرح های غیر دولتی توسط بانک عامل حداکثر یک ماه می‌باشد. سپس بانک مرکزی با توجه به موافقت عامل، مبنی بر تصدی عاملیت اوراق ناشر، و سایر متغیرهای اقتصادی و مالی، بررسی مجددی را انجام و در نهایت در صورت موافقت، مراتب به ناشر جهت اقدام لازم منعکس می‌گردد. در این روش نیز مشابه روش قبلی، پس از ابلاغ مجوز از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران گردش کار و روش اجرایی را می توان به چهار مرحله تقسیم نمود:

مرحله اول: اقدامات پس از کسب مجوز تا قبل از فروش

مرحله دوم: شروع مشارکت، فروش و عرضه اوراق و اقدامات تبعی آن

مرحله سوم: دوران مشارکت، تعیین امین و پرداخت سود و نهایتاً تسویه حساب با دارندگان اوراق در سر رسید

مرحله چهارم: تعیین و اعلام سود قطعی طرح از سوی امین منتخب بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و تسویه نهایی با دارندگان اوراق و اقدام در خصوص امحاء اوراق و کوپن های مربوطه.

مرحله اول: اقدامات پس از کسب مجوز تا قبل از فروش

پس از ابلاغ مجوز بانک مرکزی به ناشر و بانک عامل، ناشر نسبت به طراحی اوراق، تهیه متن آگهی عرضه و فروش اوراق، انعقاد قرارداد عاملیت با بانک عامل، ترهین اموال و دارایی ها نزد بانک عامل و… اقدام می کند. پس از تأیید بانک عامل در خصوص طرح اوراق و متن آگهی، مراتب به منظور تأیید نهایی به بانک مرکزی منعکس می‌گردد. بانک مذکور نیز پس از بررسی طرح اوراق و همچنین مفاد ظهر ورقه مشارکت که از اهمیت خاصی برخوردار می‌باشد، مراتب تأیید خود را به ناشر اطلاع می‌دهد. ناشر پس از تأیید نهایی نسبت به چاپ آگهی در روزنامه های کثیرالانتشار و همچنین چاپ اوراق به میزان مجوز صادره از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اقدام لازم به عمل می آورد. لازم به ذکر است که بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران به منظور حصول اطمینان از بازپرداخت اصل اوراق مشارکت در سر رسید، به تشخیص خود، ناشر را ملزم به تامین تضمین های لازم نزد عامل می کند(حقیقت ۱۳۷۸).

مرحله دوم: شروع مشارکت

۱)هزینه های نمایندگی بواسطه کاهش ارزش شرکت افزایش می‌یابد ۲)شرکت‌ها عموما هزینه های نمایندگی را بواسطه افزایش ارزش شرکت به حداقل کاهش می‌دهند.بین هزینه های نمایندگی از یک طرف و شاخص­ های هیات رئیسه، ساختار هیات مدیره، مالکیت سهام و عملکرد کوتاه مدت شرکت­ها از سوی دیگر در نمونه هایی از عرضه های عمومی اولیه پیوندهای مخفی وجود دارد.بین اندازه هیات مدیره و ارزش بازار سهام رابطه ای محکم برقرار است.در اغلب عرضه های عمومی اولیه سهام شرکت­ها ارزان قیمت­ گذاری می­شوند و این نتایج فرضیه ­های ریسک آتی ،علامت دهی و ادواری بودن بازار را در توجیه پدیده ارزش گذاری زیر قیمت بیان می­ نماید.فاکتورهایی در خصوص شرکت­ها وجود دارد که میتوان از طریق آن ها حاکمیت شرکتی را بهتر توضیح داد از جمله فرصت‌های سرمایه ­گذاری در صنعت، تولید انحصاری، محیط رقابتی، فضای اطلاعاتی و قدرت نفوذ.بین نسبت مدیران غیرموظف و عملکرد رابطه مثبتی وجود دارد.عموما بین استقلال هیات مدیره و ترکیب مدیریت با عملکرد شرکت رابطه قوی و معناداری وجود دارد.مدیران لایق­تر موجب حاکمیت شرکتی بهتری می­شوند و توجه آنان به ذینفعان بیشتر می شود. همچنین بین بازده سهام‌داران با سهام‌داران به ‌عنوان یکی از پارامترهای حاکمیت شرکتی رابطه مثبتی پیدا کردند.مدیران لایق­تر موجب حاکمیت شرکتی بهتری می­شوند و توجه آنان به ذینفعان بیشتر می شود. همچنین بین بازده سهام‌داران با سهام‌داران به ‌عنوان یکی از پارامترهای حاکمیت شرکتی رابطه مثبتی پیدا کردند.در سال­های ۱۹۹۷-۲۰۰۱ میانگین ارزش­گذاری زیر قیمت تقریبا ۱۷/۶ % بود و بین عملکرد بلند مدت سهام جدید و میانگین عملکرد بازار تفاوت معنی داری مشاهده نشد.در میان شرکت­هایی که قیمت مشکل­تر تخمین زده می­ شود و یا عدم تقارن اطلاعاتی بیشتر است مشکلات عرضه­های عمومی اولیه خواهد بود.افزایش در تعداد اعضای غیرموظف هیات مدیره باعث افزایش ارزش شرکت می­ شود.سیستم حاکمیت شرکتی دارای ابعاد متفاوتی است که منجر به رسیدن به نتایج متفاوت در خصوص حاکمیت شرکتی می­ شود.شرکت­های بزرگتر به صورت قابل اتکاتر توسط بازارهای عرضه عمومی مورد ارزیابی قرار می­ گیرند و این به افزایش عملکرد بلندمدت کمک خواهند نمود­.یک ارتباط سازمان یافته بین رعایت حقوق و عدالت با ارزش گذاری زیر قیمت وجود دارد.رابطه ای مکملی بین حمایت حقوق سهام‌داران و استقلال هیات مدیره از یک سو با تنزیل و کاهش ارزش­گذاری زیر قیمت در سوی دیگر وجود دارد.حاکمیت شرکتی در هر شرکت حامیان مختلفی از جمله هیات مدیره، سهام‌داران و حتی سرپرستان و کارگران دارد که در سطوح بالایی از رعایت حاکمیت با یکدیگر هماهنگ ظاهر می­شوند، هرچنئ باز هم اختلافاتی باقی خواهند ماند.موارد حاکمیت شرکتی در طول سال‌های ۲۰۰۴ تا۲۰۰۹ به صورت قابل توجهی بهبود پیدا کرده ،که از ۲ فاکتور اصلی ناشی می شود:۱) بواسطه ثبت شرکت‌های جدید با به کارگیری حاکمیت شرکتی در سطح بالا ۲) بهبود در حاکمی شرکتی در شرکت­هایی که قبلا به ثبت رسیده بوده اند.موارد حاکمیت شرکتی در طول سال‌های ۲۰۰۴ تا۲۰۰۹ به صورت قابل توجهی بهبود پیدا کرده ،که از ۲ فاکتور اصلی ناشی می شود:۱) بواسطه ثبت شرکت‌های جدید با به کارگیری حاکمیت شرکتی در سطح بالا ۲) بهبود در حاکمی شرکتی در شرکت­هایی که قبلا به ثبت رسیده بوده اند.ارزیابی حاکمیت شرکتی در برزیل

برنارد و همکاران

(۲۰۱۲)

شرکت­های با حاکمیت شرکتی بهتر بتوانند در اولین عرضه عمومی سودهای آتی را بهتر و واقع بینانه­تر پیش ­بینی کنند.بررسی تاثیرات حاکمیت شرکتی

دنیس و دیگران

(۲۰۱۲)

حاکمیت شرکتی بخاطر سهم بسیار بالایی که در رشد اقتصادی و توسعه ملی دارد به یک موضوع اساسی تبدیل گردیده است و فقدان حاکمیت شرکتی خوب علت عمده ورشکستگی تعداد بالایی از شرکت‌های بزرگ استحاکمیت شرکتی و عملکرد شرکت

کینگسلی و تفیلاس

(۲۰۱۲)

آن ها از ۲ دسته داده ­های جمع‌ آوری شده استفاده کردند که نشان دهند چطور هیات مدیره ی پویا می ­توانند مزیت­های رقابتی خود را به شرکت­ها آشکار سازند.حال و آینده حاکمیت شرکتی ( عطف به بررسی نقش هیات مدیره و روابط سرمایه گذار در شرکت‌ها)

ژوزف و همکاران

(۲۰۱۳)

صادر کنندگان سهام نیاز دارند قبل ازینکه درمورد قیمت­ گذاری در خصوص سهام جدید تصمیم ­گیری کنند.روش دفتری قیمت کذاری در ساختار عرضه عمومی اولیه

نیتا و انا

(۲۰۱۳)

درصورتیکه مدیریت با کیفیت روی جنبه­ های عرضه عمومی اولیه در شرکت­ها اثر کند می ­تواند به ‌عنوان مکملی در ارزیابی بازار و عملکردهای عرضه عمومی اولیه عمل کند.کیفیت و چگونگی نقش مدیریتی در عرضه عمومی اولیه ی شرکت­های تازه تأسيس

توماس و دیگران

(۲۰۱۳)

این تحقیق در یک نمونه از ۷۸ مطالعه در خصوص حاکمیت شرکتی نشان می‌دهد که مطالعات کیفی در حاکمیت شرکتی از سال های ۱۹۹۰ به خوبی پیشرفت کرده‌اند.توسعه تحقیقات حاکمیت شرکتی بواسطه روش­های کیفی به صورت یک بازنگری از مطالعات قبلی

تری و همکاران

(۲۰۱۳)

۲-۱۹- خلاصه فصل

در این فصل ابتدا به تشریح مبانی حاکمیت شرکت، نقش هیات مدیره و همچنین عرضه عمومی اولیه و ارزش­گذاری زیر قیمت پرداخته شد در ادامه به بیان پیشینه تحقیقات داخلی و خارجی در موضوعات مرتبط پرداخته شد و در نهایت پیشینه تحقیقات داخلی و خارجی به صورت خلاصه در جدولی گردآوری گردید.

فصل سوم:

روش تحقیق

۳-۱- مقدمه

هدف تمام علوم، شناخت و درک دنیای پیرامون ما است. به منظور آگاهی از مسایل و مشکلات دنیای اجتماعی، روش­های علمی، تغییرات قابل ملاحظه‌ای پیدا کرده‌اند. این روندها و حرکت‌ها سبب شده است که برای بررسی رشته‌های مختلف بشری، از روش علمی استفاده شود (بازرگان و دیگران ۱۳۸۹،۵۴). تحقیق را به دو منظور متفاوت انجام می‌دهند. نخست حل مشکلاتی که در حال حاضر در محل کار وجود دارد و دوم، افزودن به مجموعه‌ دانش بشری در زمینه‌ی خاصی که مورد علاقه‌ محقق است.

یک محقق پس از انتخاب موضوع باید به دنبال تعیین روش تحقیق باشد. انتخاب روش تحقیق به هدف­ها و ماهیت موضوع پژوهش و امکانات اجرایی آن بستگی دارد، ‌بنابرین‏ هنگامی می توان ‌در مورد روش بررسی و انجام یک تحقیق تصمیم گرفت که ماهیت موضوع و اهداف آن مشخص باشد. به عبارت دیگر، هدف از انتخاب روش تحقیق آن است که محقق مشخص نماید چه شیوه و روشی را آغاز کند تا او را هر چه دقیق­تر، آسانتر در دستیابی به پاسخ یا پاسخ هایی که برای پرسش تحقیق در نظر گرفته شده، یاری نماید.

پاتوژنزدیس پپسی

فرضیه های متعددی برای توجیه بروز علایم و نشانه های دیس پپسی بدون زخم عنوان شده که مهمترین آن ها ذکر می‌شوند. برطبق یک فرضیه، افزایش سطوح ترشح اسید معده یا افزایش اسید معده یا افزایش حساسیت به اسید و یا هر دو مکانیسم عامل ایجاد شکایت مربوط به دیس پپسی می‌باشند (۳). فرضیه اختلال حرکتی، این پیشنهاد را مطرح می‌سازد که اختلالات حرکتی دستگاه گوارش فوقانی نظیر، رفلکس معده – مری (GERD)، گاستروپارزی، اختلالات حرکتی روده کوچک یا دیس کنزی صفراوی سبب بروز علایم و شکایات دیس پپسی می‌شوند، اختالالات حرکتی معده، به وسیله مطالعات سینتوگرافی تخلیه معده، الکتروگاستروگرافی و مانومتری آنترودئودنال در ۲۵ تا ۶۰ درصد از بیماران مبتلا به دیس پپسی بدون زخم ثابت شده است (۶ و ۵ و ۳).

گاستریت ناشی از ویروس، التهابات عفونی ناشی از هلیکوباکترپیلوری و «عدم تحمل غذایی» که بر اثرات آلرژیک یا پاسخ های ترشحی وابسته به مواد غذایی خاصی تکیه می‌کند، از دیگر فرضیه های مطرح شده هستند (۸).

آنچه اهمیت دارد، توجه این موضوع است که تغییرات سطوح ترشح اسید، یا اختلالات حرکتی، ‌ممکن‌است ثانویه به عامل اتیولوژیک دیگری باشند. به بیان دیگر، باید این احتمال را در نظر داشت که اختلالات مذکور، در سیر بیماری پدید آیند و معلول عامل اتیولوژیک باشند نه اینکه عامل ایجاد بیماری.

فرضیه تشدید گیرنده های احشایی، بر اساس این باور است که شکایات دیس پپسی به علت افزایش پاسخ به تحریکات فیزیکی نظیر فشار ناشی از دیستانسیون و تحریکات روانی می‌باشد (۵).

بالاخره فرضیه روانی، بر اثرات اختلالات روانی در بروز شکایات گوارشی تکیه می‌کند و افسردگی و اضطراب یا اختلالات سایکوسوماتیک را منشاء اولیه بیماری می دانند (۵ و ۱).

گزارش شده است که بیماران مبتلا به دیس پپسی عملکردی بیشتر دچار اضطراب neurotucisme و افسردگی نسبت به جامعه سالم هستند توانایی این افراد برای مطابقت با عوامل استرس زا ‌ممکن‌است ناکامل بوده و راهی که برای کنار آمدن با عوامل استرس زا انتخاب می‌کنند ممکن است بر علایم آن ها تأثیر بگذارد (۲۳).

اعتقاد به فشار روانی دیس پپسی تا آنجا پیش رفته است که برخی از صاحب نظران دیس پپسی بدون زخم را، دیس پپسی عصبی (Nerrous Dyspepsia) نامیده اند (۱۰).

در مطالعاتی که در این زمینه صورت گرفته، اختلالات روانی از قبیل اضطراب و افسردگی در مبتلایان به دیس پپسی نسبت به افراد سالم به نسبت بیشتری وجود داشته است و این حالت، مستقل از وجود شکایت بوده است هرچند ذکر شده که این ارتباط از نظر بالینی ممکن است چندان معنی دار نباشد (۱۰)

درمان دیس پپسی

‌در مورد درمان دیس پپسی عملکردی یا بدون زخم، اختلاف نظر فراوانی وجود دارد اطلاعات متنوع و بعضی اوقات متناقضی در باره درمان بیماران مبتلا به دیس پپسی بدون زخم یافت می شود درمان مبتنی بر اصول پاتوفیزیولوژیک و مکانیسم پاتوژتو بیماری است. درمانهایی پیشنهاد شده اند که هر یک بر اساس یکی از تئوری‌های پاتوژنز، شکل گرفته است.

با توجه به تنوع و عدم قطعیت این تئوریها درمانها هم متعدد و در عین حال فاقد پشتوانه مستحکم هستند. به طور کلی بررسی های درمانی وسیعی انجام گردید که شامل داروهای ضد ترشحی، داروهای پروکنتیک و ریشه کنی هایکوباکترپیلوری است.

به همه بیماران توصیه می شود از ریسک فاکتورهای اولسرپپتیک ازجمله مصرف داروهای NSAID، مصرف سواد محرک مانند کافئین و مصرف سیگار پرهیز کنند. در برخی مطالعات، عنوان شده است که دوزهای بالاتر از داروهای کاهنده اسید معده اثرات مثبتی دارد ولی داروهای پروکینتبک Prokinetic، آنتی اسیدها و بلوکرهای گیرنده (H₂Blockers)H₂، به میزان کمی، نسبت به پلاسبو مؤثر بوده اند. داروهای روان درمانی به ویژه ضد افسردگی های ۳ حلقه ای در کاهش شکایات ناشی از ذیس پپسی، مؤثر ارزیابی شده اند. برای این منظور داروهای SSRI (مهارکننده بازجذب سروتونین) و داروهای ضد اضطراب نیز به کار رفته اند.

درمان‌های روانشناختی (Pshckological Treatment) از قبیل Biofeed – back و Stress management و Interpersonal psychetherapy و Cognitive Therapy نیز در دیس پپسی عملکردی مؤثر بوده اند (۱۱ و ۹).

اهداف

هدف اصلی از انجام این مطالعه بررسی فراوانی افسردگی در بیماران مبتلا به دیس پپسی مراجعه کننده به درمانگاه گوارش بیمارستان حضرت رسول اکرم (ص) طی ۳ ماهه دوم سال ۱۳۸۳ می‌باشد .

اهداف فرعی

۱)‌تعیین فراوانی افسردگی در بیماران مبتلا به دبس پپسی به تفکیک یافته های آندوسکوپی

۲)تعیین فراوانی افسردگی در بیماران مبتلا به دیس پپسی به تفکیک جنس

۳) تعیین فراوانی افسردگی در بیماران مبتلا به دبس پپسی به تفکیک سن

تعاریف به کار رفته در این پژوهش

افسردگی :برای سنجش میزان افسردگی در بیماران مورد مطالعه از فرم Becks Depression Inventory که استاندارد شده با جامعه ایران بود استفاده شد. (ضمیمه دو)‌و در این پژوهش score>8 را مثبت و score<18 را منفی فرض کردیم (۲۶) ولی شدت افسردگی در نظر گرفته نشده است .

• • علایم دیس پپسی :در این پژوهش از یک فرم دموگرافیک (ضمیه ۱)استفاده شد که در آن شش علامت عمده دیس پپسی (دل درد.ترش کردن – آروغ زدن – احساس پرسردل)(۱۸) از بیماران سئوال شده و یک سئوال باز جهت بیان مشکلات دیگر نیز مطرح شده بود .

• یافته های آندوسکوپی مثبت :شامل اولسریپتیک – ازوفاژیت – هیاتال هرنیا – ضایعه تومورال و گاستریت بود .

انواع متغیرهای مورد مطالعه

۱)جنس

۲) سن

۳) یافته های مثبت آندوسکپی

۴)یافته های منفی آندوسکوپی

۵) افسردگی

فصل دوم

بازنگری منابع موجود و مطالعات چاپ شده

Review of Literature

بازنگری منابع موجود و مطالعات چاپ شده

د : فرضیه های تحقیق

۱ . لایحه جدید قانون مجازات اسلامی از نظر شکلی دارای نوآوری هایی از قبیل تفکیک قواعد عام و خاص ، تفکیک مقررات ماهوی و شکلی و انطباق عناوین با مواد ذیل می‌باشد .

۲ . نوآوری های ماهوی لایحه جدید قانون مجازات شامل رفع خلاء های تقنینی ، طرح مقررات ضروری ، انطباق بیشتر مقررات ناظر بر محاربه با موازین فقهی و صیانت از مصالح عمومی جامعه و اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها می‌باشد .

۳ . لایحه جدید قانون مجازات اسلامی تا حدود زیادی در رفع ابهام از مسائل مهمی چون سرقت از مال مشاع ، حد نصاب هر یک از شرکا در سرقت و پذیرش علم قاضی موفق عمل ‌کرده‌است .

ه : سازماندهی تحقیق

این تحقیق از دو فصل تشکیل شده است. فصل اول دو مبحث دارد که در مبحث اول آن به مفاهیم و تحولات تاریخی در زمینه جرایم مستوجب حد پرداخته شده است. در مبحث دوم این فصل محاسن شکلی لایحه بیان شده و با قانون فعلی مقایسه ای شده است. این محاسن شامل تفکیک قواعد عام و خاص ، تفکیک مقررات ماهوی از مقررات شکلی و انطباق عناوین فصول با مواد مربوطه ذیل آن می‌باشد . در فصل دوم نوآوری های ماهوی ناظر بر جرایم حدی در لایحه بررسی شده است . مبحث نخست رفع خلاء های تقنینی گذشته در خصوص علم قاضی در تمامی جرایم حدی ، سرقت از مال مشاع و حد نصاب در مشارکت در سرقت حدی می‌باشد که بدواً ابهامات موجود در هر مورد بیان شده و دیدگاه لایحه جدید در آن خصوص ذکر شده است .مبحث دوم نوآوری های ناظر بر طرح مقررات ضروری می‌باشد و مسائل مربوط به مشارکت و معاونت و شروع به جرم در جرایم حدی و مقررات ناظر بر احصان و مقررات مربوط به توبه بررسی شده است . مبحث سوم اصلاحات لایحه در زمینه محاربه و جرایم مرتبط می‌باشد . در مبحث چهارم نیز نوآوری های ناظر بر صیانت از مصالح عمومی جامعه و صیانت از اصل قانونی بودن جرایم و مجازات‌ها بیان شده است .

فصل نخست : مفاهیم ، تحولات و درآمدی بر نوآوری های شکلی لایحه جدید در جرایم حدی

این فصل شامل سه مبحث می‌باشد . مبحث نخست واژه شناسی است . در این مبحث به مفهوم حدود و مفهوم محاسن شکلی و محاسن ماهوی پرداخته شده است .

مبحث دوم تحولات ناریخی می‌باشد که از دو منظر قابل بررسی می‌باشد . اول ، با تأکید بر حضور یا عدم حضور معصوم (ع) و دوم تحولات حقوق کیفری ایران در زمینه جرایم حدی .

در مبحث سوم به محاسن شکلی ناظر بر جرایم حدی در لایحه می پردازیم. این محاسن شامل اعمال تفکیک قواعد عام حدود از قواعد خاص آن ، اعمال تفکیک قواعد ماهوی ازمقررات شکلی، انطباق عناوین فصول با مواد مربوط ذیل آن است که در هر قسمت ابتدا ایرادات شکلی قانون مجازات فعلی بررسی شده و سپس نوآوری های لایحه در هر مورد بیان شده است .

مبحث نخست : واژه شناسی

در این مبحث واژه های حدود ، محاسن شکلی و محاسن ماهوی تعریف شده است . «حدود» معانی مختلفی را در نظر لغت شناسان و فقها دارا می‌باشد . که در جای خود آن را بیان می نماییم . تعابیر «محاسن شکلی» و «محاسن ماهوی » بسیار در این تحقیق به کار برده شده است و لازم است که ابتدا مفهوم هر یک از این واژگان مشخص گردد .

گفتار نخست : مفاهیم لغوی و اصطلاحی حدود

«حدود» جمع «حد» می‌باشد و در لغت و اصطلاح دارای معانی متعددی می‌باشد . حد در لغت به معنای فاصله دو شی ، منتهای چیزی ، منع و تیزی و تندی به کار رفته است . در آیات الهی نیز این واژه به معانی متعددی به کار رفته است . حد در اصطلاح فقهی مجازات خاصی است که در مقابل جرایم خاصی از سوی شارع وضع شده است و میزان آن مقدر و معلوم است . فقها در بیان اصطلاحی حد تعابیر مختلفی ارائه کرده‌اند که در ادامه این نظرات بیان می‌گردد .

الف : مفهوم لغوی

حد در لغت معانی متعددی دارد :

۱ . فاصله بین دو شئ است تا اینکه با هم مخلوط نشوند برای جلوگیری از اختلاط . « حدّ » مفرد « حدود »است و در لغت به معنای مرز است .(الحد : حاجز بین الشیئتین )

راغب می‌گوید:« واسطه میان دو چیزی که مانع از اختلاط و آمیختگی آن ها به یکدیگر می‌شود .^[۱]

‌بنابرین‏ می توان گفت : حد در اصل به معنای چیزی است که بین دو چیز حائل شده است و آن ها را از هم جدا می‌سازد و از آنجا که ، منع از لوازم آن است در منع استعمال شده است .

۲ . منتهای هر چیزی است ، مانند حدود زمین و حدود حرم .^[۲]

۳ . حد در معنای منع به کار رفته است و به همین خاطر به نگهبان ( حداد ) گویند . (.آهن را حدید گویند ، چون قابل نفوذ نبوده و سخت است . به دربان جلوی در حداد می‌گویند ، چون مانع نفوذ افراد است . تازیانه زدن را نیز حد گویند چون باعث منع مجرم از ارتکاب دوباره جرم می شود و دیگران را هم باز می‌دارد . حد سارق و غیر سارق چیزی است که او را از بازگشت و تکرار آن کار ، و دیگران را به انجام آن منع می‌کند.

« علت نامیدن حد برای مجازات از این جهت است که حد، مانعی است برای تکرار کردن آن عمل ونیز مانعی است برای این که نمی گذارد دیگری راه او را برود و آن کار را انجام دهد »^[۳]

۴ . حد به معنای تیزی و تندی است . مانند تیزی و تندی شمشیر و زبان . ^[۴] واژه حد در قرآن کریم فقط به صیغه جمع استعمال شده است . این کلمه در قرآن کریم چهارده بار استعمال شده است اما در هیچ یک از این مواضع به معنی مجازات معین یا غیر معین نیامده است ، بلکه به معنی احکام خدا و اوامر و نواهی او استعمال شده است .

خداوند در قرآن درباره حدود الله می فرماید : « … تلک حدود الله فلاتعتد وهاو من یتعد حدود الله فاولئک هم الظالمون »(سوره بقره آیه ۲۲۹ ).

این ها حدود و مرزهای الهی است ؛ از آن تجاوز نکنید ؛ و هر کس از آن تجاوز کند ستمگر است .

در تفسیر نمونه آمده است :

«در این آیه و آیات فراوان دیگری از قران مجید تعبیر لطیفی درباره مجازات الهی به چشم می‌خورد و آن تعبیر به حد و مرز است و ‌به این ترتیب معصیت و مخالفت با قوانین الهی تجاوز از مرز محسوب می شود . در حقیقت در میان کارهایی که انسان انجام می‌دهد یک سلسله مناطق ممنوعه وجود دارد که ورود به آن مناطق فوق العاده خطرناک است و قوانین و احکام الهی این مناطق را مشخص می‌کنند و مانند علامت هایی هستند که در این گونه مناطق قرار دارند »^[۵]

خداوند در آیه دیگری می فرماید :«… و من تلک حدود الله فلاتقربوها »( سوره بقره ، آیه ۱۸۷ .)….و این مرزهای الهی است به آن ها نزدیک نشوید . در تفسیر نمونه ذیل آیه شریفه آمده است :

« خداوند در این آیه ، ابتدا قسمت هایی از احکام و روزه و اعتکاف را بیان می فرماید و از آن ها به عنوان « مرزهای الهی » تعبیر می کند ؛ مرز میان ممنوع و مجاز و جالب این که نمی گوید از مرزها نگذرید بلکه می‌گوید به آن ها نزدیک نشوید . چرا که نزدیک شدن به مرز وسوسه انگیز است و گاه سبب می شود که بر اثر طغیان شهوات یا گرفتار شدن به اشتباه انسان از آن بگذرد . ^[۶]

در متون دینی دیگر ، حد دارای سه اطلاق و استعمال می‌باشد :