با جمع بندی مفروضات فوق می توان ‌به این نتیجه دست یافت که شاید برای تاثیر اطلاعات بر قیمت و بازده سهام به ‌هفته‌ها و یا حتی ماه ها زمان نیاز باشد و این امر با فرضیات بازار کارآ همخوانی ندارد.

بخش دوم

۲-۶ پیشینه تحقیق

۲-۶-۱ تحقیقات انجام شده در داخل کشور

در ایران پژوهشی در زمینه تاثیر ارائه مجدد بر رشد شرکت‌ها وجود ندارد. اما تحقیقاتی اندک مرتبط با موضوع تجدید ارائه صورت های مالی انجام شده است. ‌بنابرین‏ در ادامه سوابقی که متغیرهای مورد بررسی تحقیق نزدیک بوده اند اشاره می شود:

سجادی (۱۳۸۳) در بررسی رابطه بین تعدیلات سنواتی و قیمت سهام و اندازه و طول عمر شرکت ها، یافته های تحقیق حاکی از این است که تعدیلات سنواتی دارای محتوای اطلاعاتی بوده و شرکت های بزرگتر ازتعدیلات سنواتی کمتری برخوردار هستند. ولی طول عمر شرکت ها تاثیری برتعدیلات سنواتی ندارد.

سروری مهر ( ۱۳۸۵) در تحقیق خود تحت عنوان «بررسی ماهیت تعدیلات سنواتی در شرکت ها» به بررسی ماهیت تعدیلات سنواتی و علت آن در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در بازه زمانی ۱۳۸۰ الی ۱۳۸۴ پرداخته است. هدف اصلی تحقیق او کسب شناخت کافی از اجزای تعدیلات سنواتی در شرکت های ایرانی و چگونگی رعایت استانداردهای حسابداری به ویژه استاندارد حسابداری شماره ۶ بوده است.

نتیجه اصلی تحقیق مذکور این بوده است که فرضیه «شرکت‌ها بابت تعدیلات سنواتی صورت‌های مالی خود را تنظیم و ارائه مجدد نمی کنند» تأیید شد. یعنی دلیل اصلی تجدید ارائه در شرکت های ایرانی طبق تحقیق سروری مهر تعدیلات سنواتی نمی باشد.

شریعت پناهی و کاظمی (۱۳۸۹) در تحقیقی با عنوان” تاثیر ارائه مجدد صورت‌های مالی بر محتوای اطلاعاتی سود” نشان دادند که تجدید ارائه صورت‌های مالی موجب کاهش محتوای اطلاعاتی سود می شود و شرکت هایی که عمده ترین دلیل صورت های مالی تجدید ارائه شده آن ها اصلاح اشتباه ناشی از شناسایی درآمد است محتوای اطلاعاتی سود آن ها کاهش یافته است.

سینایی و رشیدی زاد (۱۳۸۹) در تحقیقی با عنوان” بررسی ارتباط بین تغییرات سهم بازار با ارزش گذاری عایدات و فرصت‌های رشد آتی شرکت‌ها” ‌به این نتیجه رسیدند که مربوط بودن سودهای جاری با ارزش، با رشد در سهم بازار افزایش می‌یابد. اما بین معیارهای سنجش تغییرات سهم بازار و فرصت‌های رشد رابطه ی معناداری مشاهده نشد.

حساس یگانه (۱۳۹۱) در تحقیقی با عنوان “تاثیر تجدید ارائه صورت‌های مالی بر مدیریت سود و پایداری سود” نشان دادند که بین تجدید ارائه صورت های مالی با مدیریت سود و پایداری سود رابطه معنی داری وجود دارد و نوع رابطه نشان می‌دهد که هرچه شدت تجدید ارائه صورت های مالی افزایش می‌یابد، مدیریت سود )سطح اقلام تعهدی اختیاری) نیز افزایش یافته است و هرچه شدت تجدید ارائه صورت های مالی افزایش می‌یابد ، پایداری سود کاهش پیدا می‌کند.

آقایی و همکاران (۱۳۹۲) در تحقیقی تحت عنوان “تاثیر تجدید ارائه صورت‌های مالی بر کیفیت اقلام تعهدی” نشان دادند که متغیرهای تغییر اندازه شرکت ، تغییر فروش ، تغییر جریان‌های نقدی حاصل از عملیات، تغییر نسبت بدهی، نسبت ارزش بازار به ارزش دفتری سهام ، درصد مالکیت سرمایه گذاران نهادی و مدت تصدی مدیریت عامل با تغییر کیفیت سود در شرکت‌های تجدید ارائه کننده رابطه معناداری دارند.

۲-۶-۲ تحقیقات انجام شده در خارج

جونز و همکاران^[۳۶] (۲۰۰۰) در تحقیقی تحت عنوان “ارتباط فرصت‌های سرمایه گذاری و پایداری سود” به این نتیجه رسیدند که فرصت‌های رشد متفاوتی که برای صنعتهای مختلف وجود دارد، رابطه بین درآمدها و ارزش را تحت تأثیر قرار می‌دهد. آن ها دریافتند که هم فرصت‌های رشد آتی و هم دوام درآمدها، ارتباط ارزش درآمدها را تحت تأثیر قرار می‌دهد و اینکه رابطه متقابل بین درآمدها و فرصت‌های رشد آتی و حتی یک واکنش قیمت قویتر به درآمدها را به وجود می آورد.

اندرسون و یان^[۳۷] (۲۰۰۲) واکنش بازار را به سود پس از ارائه مجدد تحلیل کردند و شواهدی پیرامون تغییرات کوتاه مدت در محتوای اطلاعاتی سود پس از ارائه مجدد، ارائه نمودند. در حقیقت، این دو پژوهشگر دریافتند که سرمایه گذاران در کوتاه مدت به سود پس از ارائه مجدد واکنش کمی نشان می‌دهند.

هری بار و جنکینز^[۳۸] (۲۰۰۴) تاثیر ارائه مجدد صور تهای مالی روی برآورد هزینه سرمایه را مورد پژوهش قرار دادند و دریافتند که ارائه مجدد موجب کاهش سودهای مورد انتظار آتی و افزایش نرخ هزینه سرمایه شرکت می‌گردد. در حقیقت، تجدید ارائه سود موجب کاهش اطمینان سرمایه گذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سود می‌گردد ‌بنابرین‏، نرخ بازده مورد انتظار سرمایه گذاران افزایش می‌یابد که در نهایت منجر به افزایش هزینه سرمایه شرکت می‌گردد.

هیرشی^[۳۹] (۲۰۰۵) پژوهشی تحت عنوان “عدم واکنش بلند مدت بازار به ‌ارائه‌های مجدد صورت‌های مالی” را انجام و نشان داد که شرکت هایی که از طریق ارائه مجدد، سودهای گذشته خود را بیشتر گزارش نموده اند دارای بازده آتی کمتری هستند. به بیان دیگر، ارتباط منفی بین افزایش سودهای گذشته به دلیل ارائه مجدد با بازده آتی بعد از اعلان وجود دارد.

‌کراوات و شولین^[۴۰] (۲۰۰۶) با عنوان “تاثیر ارائه مجدد صورت‌های مالی بر ریسک اطلاعات” میزان افزایش ریسک اطلاعاتی ناشی از تجدید ارائه صورت های مالی به دفعات، علت و واحد تجدید ارائه کننده (شرکت،کمیسیون بورس اوراق بهادار، حسابرس) بستگی دارد. ‌بر اساس این تحقیق، افزایش ریسک اطلاعاتی در این شرکت ها، باعث تاثیر نسبتا کمی بر سایر شرکت های هم صنعت می شود.

ویلسون^[۴۱] (۲۰۰۸) در تحقیقی تحت عنوان” تاثیر ارائه مجدد صورت‌های مالی بر محتوای اطلاعاتی سود”نشان می‌دهد که محتوای اطلاعاتی سود پس ازتجدید ارائه صورت های مالی، کاهش نسبی می‌یابد و استفاده کنندگان از صورت‌های مالی اطمینان خود را نسبت به اطلاعات مالی شرکت پس از تجدید ارائه به طور متوسط برای یک سال از دست می‌دهند.

روتنسین^[۴۲] (۲۰۰۸) به بررسی تغییرات حاکمیت شرکتی پس از ارائه مجدد پرداخت. شواهد گویای آن است، اگر ارائه مجدد باعث کاهش سودهای گزارش شده قبلی گردد این موضوع، بیانگر عملکرد ضعیف شرکت خواهد بود و احتمالا تغییرات حاکمیتی، متعاقب ارائه مجدد رخ خواهد داد.

نتایج این دو پژوهشگر نشان داد با توجه به روش مورد استفاده برای محاسبه هزینه سرمایه، بلافاصله متعاقب ارائه مجدد نرخ هزینه سرمایه در ماه به طور میانگین بین ۷ الی ۱۹ درصد افزایش می‌یابد.

پلاملی ولامبردی^[۴۳] (۲۰۰۸) در تحقیق خود تحت عنوان «تحلیلی بر دلایل اصلی تجدید ارائه» تجدید ‌ارائه‌های رخ داده از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۶ را تحلیل و بیان کردند که هر تجدید ارائه به یکی از این چهار دلیل می‌باشد:

۱- اشتباه داخلی شرکت

۲- دستکاری عمدی

۳- پیچیدگی معاملات

۴- برخی خصوصیات استانداردهای حسابداری ‌در مورد تجدید ارائه هایی که به دلیل برخی خصوصیات استاندارد حسابداری بودند.

• • پرسشنامه OCDQ^[23] (پرسشنامه توصیف جو سازمانی) است.

• • جنبه‌های مختلف این پرسشنامه دارای هشت بعد است که چهار بعد آن به ویژگی های معلمان و چها بعدآن به ویژگی های مدیر می پردازد (هوی و میکسل ، ۱۳۸۳).

• • رنسیس لیکرت در زمینه مطالعات و بررسی جو سازمانی ، نمودار ویژگی های سازمانی به نام ” سیمای ویژگی های سازمانی” را ارائه کرده که دارای هشت بعد از خصوصیات بنیادی سازمان است این ابعاد با توجه به نظریه نظام های مدیریتی چهارگونه وی مورد مقایسه و تطبیق قرار گرفته اند (به نقل از ناظم، ۱۳۷۸).

  

• • جرج استرن^[۲۴] و کارل استینهوف^[۲۵] نیز صورت بندی دیگری از جوسازمانی ارائه کرده‌اند. استرن نیز مانن هالپین، شخصیت انسان و شخصیت سازمان را قابل مقایسه می‌دانست و مفهوم نیاز و فشار را به عنوان شکل دهنده شخصیت آدمی از روانشناس دیگری به نام ” هنری موری” اقتباس کرد. موری می پنداشت که شخصیت حاصل تعامل پویایی میان نیاز (درونی) و فشار (بیرونی) می‌باشد. موری حدود ۳۰ نیرو را تشخیص داد و عنوان کرد که آن ها نیازهای روانی یا نیروی درونی فرد را تشکیل می‌دهند .

• • • همین نیروها قرینه های محیطی یا بیرونی دارند که به عنوان فشاراجتماعی یا نیروی بیرونی عمل می‌کنند. ‌بنابرین‏ رفتار فرد نتیجه تعامل پویایی میان نیازهای شناختی و فشار محیطی است (به نقل از ناظم، ۱۳۷۸).

  

• لیتون^[۲۶] و استرینجر^[۲۷] در پژوهش دیگری نشان داده‌اند که شیوه رهبری از عواملی است که در جوسازمانی تاثیر می‌گذارد. لیتون و استرینجر با بهره گرفتن از پرسشنامه ای که تهیه کرده بودند، سه مؤسسه‌ آموزشی را بررسی کرده‌اند و ‌به این نتیجه رسیدند که کارمندان هر مؤسسه‌ به روشنی با اثرات متفاوت ناشی از جو سازمانی موجود کنار آمده اند. آنان نتیجه گرفتند که به عنوان یک رهبر می توان بر جوسازمانی مدرسه خود تاثیر عمیقی گذاشت (به نقل از ناظم، ۱۳۷۸).

جوسازمانی چگونه ایجاد می شود ؟

جوسازمانی از جمله عوامل اساسی در عملکرد سازمانی است که به شدت متاثر از عملیات منابع انسانی در سازمان ها است و با آن در تعامل می‌باشد. تمرکز بر جوسازمانی از لحاظ اندازه گیری آن بسیار مفید است . بررسی ها و تجارب درباره تحقیقات جوسازمانی نشان می‌دهد که معیارهای جو سازمانی با عملکرد سازمانی در ارتباط هستند، ازسوی دیگر تحقیقات جو سازمانی می‌توانند ابزارهای بی نهایت مفید، برای مدیریت در بهبود سیاست های سازمان باشد (جزنی، ۱۳۷۸،ص ۱۶۱).

شکل ۱-۲ : عوامل ایجادکننده جوسازمانی

اجتماعی سیاسی- اقتصادی

فرهنگ، مفروضات ، ارزش ها و عقاید هنجاری روش های تفکر ، مهارت‌ها و الگوهای رفتاری اختراعات

محیط اجتماعی، نوع و اصل ، جنسیت ، رهبری ، مهارت‌ها ، وضع اقتصادی و اجتماعی

سازمان ( ساختار ) ، تصمیم گیری ، ارتباطات ، الگوهای تصمیم گیری ، سلسله مراتب ، ساختار رسمی

بوم شناسی ساختمان وتحصیلات تکنولوژی، اختراعات مربوط به فن تعلیم

دیدگاه های مختلف مربوط به شکل گیری جوسازمانی می توان در چهارچوب رویکرد به صورت زیر تقسیم بندی نمود.

رویکردساختاری^[۲۸] :این رویکرد اساساً جوسازمانی را به عنوان ویژگی وابسته به ساختارسازمان در نظر می‌گیرد . این ویژگی ها مربوط به خود سازمان و مستقل از اعضای آن است ، رویکرد ساختاری را می توان به صورت شکل ۲-۷ نمایش داد (گودرزی، ۱۳۸۱).

شکل ۲-۲ : فرایند شکل گیری جوسازمانی از رویکرد ساختاری (کمالی، خلیلیان ، ۱۳۷۷،ص ۴۸ ) .

ساختارسازمان

جوسازمانی

فردمشاهده کننده (ادراک فردی )

مطابق با این رویکرد ساختار سازمانی مستقل از ادراک اعضای سازمان، در شکل گیری جوسازمانی نقش اساسی ایفا می‌کند.

رویکرد ادراکی^[۲۹] : این رویکرد، اساس و ریشه جو سازمانی را در اعضای سازمان می‌داند. رویکرد ادراکی بر این فرض استوار است که افراد، متغیرهای موقعیتی را به روشی که از لحاظ روانشناختی برای آن ها معنی دار است تعبیر و تفسیر نموده و به آن پاسخ می‌دهد . ‌بنابرین‏ جو وابسته به ادراک کارکنان است. رویکرد ادراکی به شکل ۲-۸ است (ناظم،۱۳۸۱).

شکل ۳-۲ :فرایند شکل گیری جوسازمانی در رویکرد ادراکی (کمالی، خلیلیان،۱۳۷۷، ص ۴۹).

موقعیت سازمان

فردمشاهده کننده (ادراک فردی )

جوسازمان

رویکرد تعامل^[۳۰]: اساس این رویکرد برآن است که جو سازمانی، حاصل تعامل میان اعضای سازمان و موقعیت های سازمانی است. رویکرد تعاملی را می توان به صورت شکل ۲-۱۰ نمایش داد (ناظم،۱۳۸۱).

شکل ۴-۲ : فرایند شکل گیری جوسازمانی در رویکرد تعامل (کمالی، خلیلیان،۱۳۷۷، ص ۴۹) .

فردمشاهده کننده ( ادراکات فردی )

جوسازمانی تعامل اعضا

موقعیت های سازمانی

رویکرد فرهنگی^[۳۱]: نوع تکامل یافته رویکرد تعاملی است. طبق این رویکرد، ‌گروه‌های سازمان یک حس مشترک از ارزش ها، مقاصد و اهدافی که حاصل بینش و تفسیر جمعی است را دارا می‌باشند (کمالی، خلیلیان، ۱۳۷۷،ص ۵۰).

مکانیزم های عملکرد جوسازمانی

عملکرد جوسازمانی، همانند یک پل ارتباطی است ، دریک طرف جنبه‌های عینی و محسوس سازمان از قبیل ساختار، مقررات و شیوه های رهبری قرار دارد و جو عبارت است از درک احساسی که کارمندان نسبت ‌به این جنبه‌های محسوس سازمان دارند. و از طرفی جوسازمانی نقش تعیین کننده ای در روحیه و میزان رضایت شغلی و طرز رفتار کارکنان دارد ( مدنی به نقل از دسلر،۱۳۷۳). مکانیزم عملکرد پل جو سازمانی را می توان به صورت شکل ۲-۱۰ نمایش داد :

شکل ۵-۲جوسازمانی به عنوان پل ارتباطی

جوسازمان: احساس کارکنان نسبت به جنبه‌های عینی

روحیه و رفتار کارمند ،

رضایت شغلی ، بهره وری

جنبه‌های عینی و محسوس سازمان

ساختار سازمانی ، سیاست‌ها وروشها و شیوه های رهبری

اکنون باید دید عملکرد جو چگونه می‌باشد ؟

1. ادراک: به طور مشخص ادراک هر فرد می‌تواند دیدگاه وی را تغییر دهد . در اینجا عواملی که بر ادراک تاثیر می‌گذارند را بیان می‌کنیم:

الف )تصور از خویش: عبارت است از یک سری برداشت هایی که شخص درباره خودش دارد. برای مثال برخی از مردم احساس می‌کنند که دارای آنچنان لیاقت و شایستگی هستند که بتوانند درباره وظایفشان به خوبی قضاوت کنند. تعداد دیگر درباره لیاقتشان چنین اطمینانی را احساس نمی کنند و ترجیح می‌دهند دستی قوی ترآنها را هدایت کند. چنان که سل گلرمان^[۳۲] می‌گوید: ” تصور از خویشتن که فرد به شغلش منتقل می‌کند. عوامل متعددی را در برمی گیرد : برخوردی که والدینش با او داشته اند، نقش هایی که یاد گرفته است تا به طور متقاعدکننده در رابطه باهمکارانش بازی کند، تجربه های مربوط به موقعیت ها و شکست هایش ، تصور از پاداش هایی که استحقاقش را داشته است رفتار فرد هنگام کار، بازتابی از این تصورازخود خویشتن است و روحیه اولیه شدت متاثر از این امر است که او همان شخصی است که تصور می‌کند، باید باشد “.

۴-۱-۲- صلاحیت دادگاه های اطفال و نوجوانان و مقامات صلاحیت دار

دادگاه اطفال به عنوان مهمترین مرجع، صلاحیت رسیدگی به جرایم نوجوانان را دارد ولی این صلاحیت نسبت به اوضاع و احوال حاکم بر جرم از قبیل نوع جرم، سن بزهکار و همچنین محل وقوع جرم متفاوت است. در اصل دادگاه اطفال به طور مطلق، صلاحیت رسیدگی نسبت به انواع جرایم اطفال در هر رده ی سنی و در هر جایی را ندارد.

۴-۱-۲-۱- صلاحیت شخصی

در ایران طبق ماده ۴۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ اطفال در صورت ارتکاب جرم مبری از مسئولیت کیفری هستند و تربیت آنان به نظر دادگاه به عهده ی سرپرست اطفال و عندالاقتضاء کانون اصلاح و تربیت اطفال می‌باشد. در ماده ۲۱۹ قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب چنین پیش‌بینی شده است: در هر حوزه قضایی و در صورت نیاز یک یا چند شعبه از دادگاه های عمومی برای رسیدگی به کلیه جرایم اطفال اختصاص داده می شود.

تبصره ۱: منظور از طفل کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده باشد. طبق تبصره ی ماده ی ۲۲۰ به کلیه ی جرایم اشخاص بالغ کمتر از ۱۸ سال تمام نیز در دادگاه اطفال طبق مقررات عمومی رسیدگی می شود. در تبصره ی ۱ ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی مصوب ۸ دی ۱۳۶۱ سن بلوغ در پسر ۱۵ سال تمام هجری قمری و در دختر ۹ سال تمام هجری قمری است. گاهی به سبب اینکه شناسنامه طفل با سن او تطبیق نمی کند و یا طفل فاقد شناسنامه است و یا شناسنامه او در دسترس نیست دادگاه ها با مشکلاتی مواجه می‌شوند و برای رفع مشکل مذکور، دادگاه ها با بهره گرفتن از نظریه کارشناس پزشکی قانونی تصمیمات لازم را اتخاذ می نمایند.

‌در مورد اطفال ایراداتی به شرح زیر وارد است:

اختلاف عناوین: در اکثر مواد قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ قانون‌گذار اقرار را وقتی نافذ می‌داند که اقرار کننده دارای اوصاف زیر باشد؛ عقل، بلوغ، اختیار، قصد. در ماده ۲۳۳ قانون مذکور چنین قید کرده ‌بنابرین‏ دیوانه و مست و کودک و محجور و اشخاصی که قصد ندارند. نافذ نیست. در ماده ۵۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰ نیز چنین مقرر گردیده است. اعمال زیر جرم محسوب نمی شوند.

• اقدامات والدین، اولیاء قانونی و سرپرستان صغار و محجوری که به منظور تأدیب یا حفاظت آن ها انجام شود مشروط بر اینکه اقدامات مذکور در حد متعارف، تأدیب یا حفاظت باشد. در این ماده به جای کلمه طفل، «صغار» ذکر شده است. طبق ماده ۷۱۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده) مصوب ۲ خرداد ۱۳۷۵ : هرکس طفل صغیر یا غیر رشیدی را وسیله تکدی قرار دهد یا افرادی را ‌به این امر شد. در این ماده منظور از طفل صغیر مشخص نیست.

قوه تمییز: در متن موادی به قوه تمییز یا عدم قوه ی ممیز اشاره شده است از جمله:

• • طبق تبصره ۲ و ۱ ماده ۲۱۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰، اگر اکراه شونده طفل غیر ممیز باشد فقط اکراه کننده محکوم به قصاص می شود.

• اگر اکراه شونده طفل ممیز باشد نباید قصاص شود. بلکه باید عاقله او دیه را بپردازد.

طبق ماده ۱۴۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۰: هرگاه نابالغ ممیز کسی را قذف کند به حد متعارف تأدیب می شود. تشخیص قوه ی تمییز امر سهل و آسانی نیست ممکن است طفلی در امری نیک و بد را تشخیص دهد و دیگری در همان سن قدرت تمییز نداشته باشد . پس نمی توان سن معینی را برای تشخیص قوه ی تمییز یا عدم قوه ی تمییز تعیین کرد. به همین دلیل در حال حاضر موضوع قوه ی تمیز از قوانین کیفری حذف گردیده است. در بعضی مواد قانون مدنی به صغار غیر رشید اشاره شده است. در ماده ۱۲۰۸ غیر رشید چنین تعریف شده است. غیر رشید کسی است که تصرفات او در اموال و حقوق مالی خود عقلایی نباشد و طبق ماده ۱۱۹۳ همین که طفل کبیر و رشید شد از تحت ولایت خارج می شود همچنین ۱۲۱۰ قانون مدنی که در ۱۴ آبان ۱۳۷۰ به شرح ذیل اصلاح گردید: هیچ کس را نمی توان بعد از رسیدن به سن بلوغ به عنوان جنون یا عدم رشد محجور نمود مگر آنکه عدم رشد یا جنون او ثابت شود. در تبصره ی یک همین ماده چنین مقرر گردیده: سن بلوغ در پسر ۱۵ سال قمری و در دختر ۹ سال تمام قمری است. پس طبق مفاد این ماده دختر در ۹ سال و یکروز کبیر و رشید است مگر اینکه عدم رشد او ثابت شود. در ماده ۵۹۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۲ خرداد ۱۳۷۵ «افراد غیر رشید» قید گردیده است.

۴-۱-۲-۲- صلاحیت ذاتی

دادگاه ها به دادگاه های عمومی و دادگاه های کیفری اختصاصی تقسیم می‌شوند:

دادگاه عمومی: طبق ماده ۳ قانون دادگاه های عمومی و انقلاب مصوب ۱۳۷۳ با تأسیس دادگاه های عمومی در هر حوزه ی قضایی به کلیه امور مدنی، جزایی و امور حسبیه با لحاظ قلمرو محلی رسیدگی می شود و همچنین ماده ۲ آیین نامه اجرایی قانون مذکور، دادگاه های عمومی با صلاحیت عام در حوزه هایی که به تصویب رئیس قوه ی قضائیه می‌رسد تشکیل می‌گردند و به کلیه دعاوی و شاکایات وارده رسیدگی می کند. در ماده ۲۱۹ آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب چنین مقرر گردیده است: در هر حوزه ی قضایی نیاز یک یا چند شعبه از دادگاه های عمومی برای رسیدگی به کلیه جرایم اطفال اختصاص داده می شود. طبق تبصره ی ماده ۲۲۰ همین قانون: به کلیه جرایم اشخاص بالغ کمتر از ۱۸ سال نیز در دادگاه اطفال طبق مقررات عمومی رسیدگی می شود که صلاحیت رسیدگی به اتهام مجرم را دارد .

در ایران دادگاه های اختصاصی عبارتند از: دادگاه انقلاب: دادگاه انقلاب صلاحیت رسیدگی به جرایم زیر را دارد:

• • کلیه جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی و محاربه یا افساد فی الارض

• • توهین به مقام بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران و مقام معظم رهبری

• • توهین علیه جمهوری اسلامی ایران یا اقدام مسلحانه و ترور و تخریب مؤسسات به منظور مقاصد نظامی

• • جاسوسی به نفع اجانب

• کلیه جرایم مربوط به اصل ۴۹ قانون اساسی

اصل ۴۹ قانون اساسی چنین مقرر می‌دارد: دولت موظف است ثروتهای ناشی از ربا، غصب، رشوه، اختلاس، سرقت، قمار، سوء استفاده از موقوفات، سوء استفاده از مقاطعه کاریها و معاملات دولتی، فروش زمین‌های موات و مباحات اصلی، دایر کردن اماکن فساد و سایر مواد غیر مشروع را گرفته به صاحب حق رد کند و در صورت معلوم نبودن او به بیت المال بدهد. این باید با رسیدگی و تحقیق و ثبوت شرعی به وسیله ی دولت اجرا شود. دادگاه های نظامی: در اصل ۱۷۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تشکیل دادگاه های نظامی چنین مقرر گردیده است: برای رسیدگی به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی یا انتظامی اعضای ارتش، ژاندارمری و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، محاکم نظامی مطابق قانون تشکیل می‌گردد ولی به جرایم عمومی آنان یا جرایمی که در مقام ضابط دادگستری مرتکب شوند در محاکم عمومی رسیدگی می شود. دادگاه های نظامی بخشی از قوه ی قضائیه کشور و مشمول اصول مربوط ‌به این قوه هستند.

در این تحقیق، ازمعدود کتاب ها و مقالاتی که در باب این موضوع نگاشته شده بهره گرفته شده اما همیشه عیناً نقل نشده بلکه سعى شده آن پس زمینه فلسفى و دیدگاهى نگارنده برآن عرضه شود وآن را با ابزارهایی که فلسفه جهت مصون ماندن از خطا به ما می آموزد همراه کند. قسمت‌هایی نیز در واقع حاصل تراوشات فکری نگارنده در دوره ی کارشناسی رشته فلسفه است . این مبحث یعنی روش شناسی صحیح در امر پژوهش مستلزم آشنایی با مباحث دیگری همچون پدیدار شناسی^[۵] یا فلسفه ی علم ویا علم هرمنوتیک (تأویل شناسی )یا پاسخ ‌به این سؤالات، که اصلا ًعلم چیست ؟ پروسه و مکانیزم انتقاش آن برنفس (یا بنا به دیدگاه مختلف ذهن یا حافظه یا … ) چگونه است ؟یا اصلا حقیقتی برای شناخت و پژوهش وجود دارد ؟ و هزار پرسش دیگر که همه این ها مقدّم بر این تحقیق هستند؛ در این تحقیق سعی شده با زبانی ساده مطالب بیان شود تا کسانی که ازمفاهیم بالا، بی اطلاع هستندویا فلسفه نمی دانند، بتوانند بهره مند شوند. از این که بگذریم و موانع دست یابی به حقـیـقـتِ موضوع را را درست طی کنیم ،تازه به مباحث منطقی می‌رسیم و اینکه چه نوع روش استدلالی برای اعلام نتیجه پژوهش می توان متصّوَر شد . روش های استنتاج منطقی از یافته های پژوهش ، خود داستان دیگری است که در این پژ‍وهشِ مختصرنه مى شود و نه مى توان به همه ی آن مباحث به طور مشروح پرداخت.

نگارنده سعی نموده مباحث ‌را بیشتر در وادی حقوق بین الملل مطرح کند اما در برخی موارد برای فهم بهتر موضوع ،ناگزیر از آن است تا مثال هایی از علوم تجربی ذکرنماید تا مطلب برای خوانندگان ملموس تر و گویاتر باشد .

بخش اوّل

کلیّات

فصل اوّل

آشنایی با اصول روش شناسی

چنان که درعلم اُصول ویا اُصول فقه بحث می شود ودانش پژوهان علوم دینی نیزاز این قاعده زیاد استفاده می کنندکه «مقدّمه ی واجب، واجب است». به طور مثال اگربه کسی امرکنندکه بربالای بام رود؛ انجام مقدّمات کار، که همان تهیه نردبان است نیزجزء آن فعل محسوب می شود. لذا در این فصل ناگزیربایدبا اصول روش شناسی آشنا شویم واین دور افتادن از موضوع اصلی نمی باشد. وقتی در ساحت روش شناسی حقوق بین الملل گام می نهیم با اصطلاحات و علومی مواجه می‌شویم که شاید مسقیماً از موضوعات حقوق بین الملل سخن نمی گویند اما برای فهم روش شناسی حقوق بین الملل آشنایی با آن ها لازم است . وقتی سخن از معرفت شناسی و یا هستی شناسی حقوق بین الملل می‌کنیم اگر تصور کلی و صحیحی از این علوم بنیادین نداشته باشیم نمی توانیم ارتباط آن علوم درجه دوم را با حقوق بین الملل درک کنیم.

بند اول ـ تعاریف

روش شناسی معادل لغت «متدولوژی» به کار می رود . لغت «متد» از واژه‌ یونانی «متدوس» به معنی «روش»است که «متا» به معنای «در طول » و «اودوس» یعنی «راه»، گرفته شده و مفهوم آن در پیش گرفتن راهی برای رسیدن به هدف و مقصودی با نظم و توالی خاص است. ^[۶] اصطلاح روش، هم به خودِ راه اشاره دارد و هم به قواعد و ابزارهای رسیدن به آن. در زبان عربی روش را «منهج»، و روش‌شناسی را «منهجیه» می‌نامند. روش در معنای خاص خود به عنوان یک اصطلاح تخصّصی عبارت است از فرایند عقلانی یا غیرعقلانی ذهن برای دستیابی به شناخت و یا توصیف واقعیت. در معنای کلّی‌تر، روش هر گونه ابزار مناسب برای رسیدن به مقصود ‌می‌باشد. روش ممکن است به مجموعه راه‌هایی که انسان را به کشف مجهولات هدایت می­ کند، مجموعه قواعدی که هنگام بررسی و پژوهش به کار می­روند، و مجموعه ابزار و فنونی که آدمی را از مجهولات به معلومات راهبری می­ کند، اطلاق شود.^[۷]

فیلیپس شاله در تعریف روش‌شناسی می‌گوید: «فلسفه علمی را منطق عملی یا متدلوژی (شناخت روش) نیز می‌توان نامید. این فلسفه قسمت مهم منطق است که خود، مطالعه حقیقت و علم قوانین استدلال است. متدلوژی، یعنی مطالعه‌ نفسانیات عالم با روش صحیح. متدلوژی علمی است دستوری؛ زیرا برای فکر، قواعدی مقرّر می‌دارد و تعیین می­ کند که انسان چگونه باید حقایق را در علوم جستجو کند».^[۸]حتّی «روش‌شناسی»، «روش تحقیق»، «نظریه»، «مدل»، «مکتب»، «چارچوب نظری» از نبود اجماع در موردشان رنج می­برند.. دعوای اثبات‌گرایان^[۹]و مخالفان ایشان درباره اتحاد یا عدم اتحاد روش‌های علوم تجربی و علوم انسانی به سرانجام مشخصی نرسیده است. ^[۱۰]

ممکن است مشکلات روش­شناسانه‌ی علوم انسانی و علوم تجربی به حقوق بین الملل نیز وارد شود، در خود حقوق بین الملل نیز به نوبه‌ی خود معضلاتی وجود دارد. حقوق بین الملل در چند دهه قبل، محل نزاع بود که آیا شایسته ملقب شدن به عنوان یک «علم» است یا خیر. اگر امروزه به علم بودن آن می­توانیم تکیه کنیم، باید اعتراف کنیم که حقوق بین الملل، علمی جوان محسوب می­ شود. ^[۱۱]

بند دوم ـ موضوع روش شناسی

روش‏شناسى، شناخت شیوه‏هاى اندیشه و راه‏هاى تولید علم و دانش در عرصه‌ های معرفت بشرى است . موضوع این دانش، شناخت روش های حصول علم و معرفت است، و روش در ارتباط مستقیم با عواملى نظیر موضوع یک علم ، هدف آن علم و هستى‏شناسى و معرفت‏شناسى‏اى است که معرفت بر اساس آن شکل مى‏گیرد. معرفت، خصوصاًً اگر کاربردى باشد، در روش خود از نظریه‏اى که مبتنى بر آن است نیز تأثیرپذیر مى‏باشد.^[۱۲]

بند سوم : انواع روش و روش‏شناسى

برای روش شناسی تقسیم بندی های مختلفی چه از بعد معناشناسی و چه بعد علم شناسی قائل شده اند که در این پژوهش به مهمترین آن ها اشاره می شود:

۱-۳- روش‏شناسى نوع اول و دوم

روش‏شناسى به عنوان یک علم مى‏تواند به نوبه‌ی خود موضوع دانش دیگرى قرار گیرد که آن دانش به مطالعه‌ روش‏شناسى‏ها مى‏پردازد، یعنى مى‏توان روش‏شناسى‏هاى مختلف را که متأثر از دیدگاه‏هاى فلسفى و نگرش‏هاى معرفت‌شناختى مختلف هستند، موضوع یک روش‏شناسى جدیدى قرار داد که نسبت به روش‏شناسى‏هاى پیشین یک علم درجه دوم به حساب مى‏آید. این نوع از روش‏شناسى را مى‏توان روش‏شناسى نوع دوم و روش‏شناسى‏هاى پیشین را که موضوع آن هستند روش‏شناسى نوع اوّل نامید.^[۱۳]

۲-۳- روش شناسی در معنای محدود و وسیع درحقوق بین الملل

• • رویا و خیالبافی درباره اینترنت

• • حرکات تایپ کردن ارادی و غیرارادی با انگشتان

• نشانه های ملاک دو موجب ناراحتی یا اختلال در کارکردهای اجتماعی، شغلی یا کارکردهای مهم متعدد دیگر زندگی می‌شود.

ب) استفاده از اینترنت برای اجتناب یا تسکین نشانه های ترک ادامه می‌یابد.

سوم) معمولا باعث تماس بیشتر یا طولانی تر از آنچه که در نظر گرفته شده بوده است می‌شود.

چهارم) میل مداوم یا تلاش های ناموفق برای کاهش یا کنترل استفاده از اینترنت

پنجم) وقت زیادی صرف فعالیت‌های مربوط به اینترنت (مثلا خرید کتاب، راهنما و… ) می‌شود.

ششم) فعالیت های مهم اجتماعی، شغلی یا تفریحی به خاطر استفاده از اینترنت حذف می‌شود ‌یا کاهش می‌یابد.

هفتم) استفاده از اینترنت علی‌رغم دانستن اینکه مسایل مستمر جسمانی، اجتماعی، شغلی یا روانی از آن ناشی شده یا آن را تشدید ‌کرده‌است، مانند محرومیت از خواب، مشکلات زناشویی یا خانوادگی، تأخیر در قرار ملاقات ها، مسامحه و غفلت در وظایف شغلی یا احساس بی حوصلگی با افراد مهم زندگی ادامه می‌یابد. (۳)

Egger ملاک‌های تشخیص اعتیاد به اینترنت در دانشجویان را موارد زیر می‌داند:

۱- بیان نتایج منفی حاصل از مصرف اینترنت

۲- شرکت زیاد در ‌گروه‌های کمک به خود در اینترنت

۳- احساس اضطرار برای وصل شدن به اینترنت وقتی هنوز اتصال برقرار نکرده‌اند

۴- فکر کردن به در اینترنت بودن، زمانی که به ان وصل نیست.

۵- احساس گناه نسبت به استفاده از اینترنت

۶- دروغ گفتن به دوستان درباره طول مدت زمانی که صرف اینترنت می‌کنند

۷- بیان افتهای تحصیلی به علت استفاده از بیش از حد از اینترنت. (۲۰)

Rasmussen در سال۲۰۰۰ معیارهای زیر را برای اختلال اعتیاد به اینترنت ارائه می‌دهد:

۱- به طور فزاینده در تعهدات عمده خود در کار، مدرسه یا خانه اشکال دارند

۲- از اینترنت بیشتر استفاده می‌کنند و کمتر لذت می‌برند

۳- در مواقعی که تماس ندارند بیقرار، حساس ‌و مضطرب هستند

۴- در قطع، کنترل کردن یا توقف استفاده موفق نیستند

۵- به خاطر استفاده از اینترنت مشکلات جسمی، روان شناختی و اجتماعی دارند، اما در رفتار خود پافشاری می‌کنند.

انجمن روان پزشکان آمریکا(American Psychiatric Association= APA) در سال ۱۹۹۷ دو سمپوزیوم برای ادامه تحقیقات و نظریات رفتار مربوط به اینترنت ترتیب داده است که در مقایسه با ارائه یک پوستر در سال‌های قبل نشان می‌دهد در چند سال اخیر ‌به این مسأله به عنوان یکی از اشتغالات مهم بعضی از روانشناسان توجه زیادی شده است. همچنین در سال‌های اخیر چاپ یک مجله جدید که به جنبه‌های مختلف استفاده و اعتیاد به اینترنت، مستحق آن است که به عنوان یک اختلال کنترل تکانه قانونی طبقه بندی خاص خودش را در تجدید نظرهای جدید DSM-IV-TR داشته باشد. (,Young 1996) (3)

گاهی بیماران به علت استقبال دانشگاه ها و ادارات و شرکت‌های مختلف از اینترنت، از معتاد بودن خود به اینترنت غافل هستند و حتی کسانی که به هر۸ سؤال پاسخ مثبت داده‌اند، آن را نفی می‌کنند.

بر نشانه های اعتیاد به اینترنت به راحتی با این توجیهات سرپوش گذاشته می‌شود:

” من به عنوان قسمتی از شغلم به اینترنت نیاز دارم “.

” این فقط یک ماشین است “

” همه از آن استفاده می‌کنند ” (۷)

برای برخورد با چنین افرادی روانشناسان سؤالاتی مطرح کرده‌اند که با پرسیدن آن ها از فرد معتاد به اینترنت، می‌توان او را نسبت ‌به این مسأله آگاه کرد.

۱- آیا شما از مسائل مهم زندگی خود به خاطر این رفتار چشم پوشی می‌کنید؟

۲- آیا این رفتار، روابط شما با افراد مهم در زندگیتان را مختل می‌کند؟

۳- آیا افراد مهم زندگی شما به خاطر این رفتار، شما را آزار می‌دهند یا به شما بی‌توجهی می‌کنند ؟

۴- آیا وقتی از شما به علت این رفتارتان انتقاد می‌شود شما حالت تدافعی به خود می گیرید یا تحریک پذیر می‌شوید؟

۵- آیا تا به حال به خاطر این کاری که انجام می‌دهید احساس گناه یا اضطراب کرده‌اید؟

۶- آیا تا به حال سعی کرده‌اید این رفتار خود را از دیگران پنهان کنید؟

۷- آیا تا به حال سعی کرده‌اید این رفتار خود را قطع کنید اما نتوانسته باشید؟

۸- آیا تا به حال با خود صادق بوده‌اید؟ آیا احساس کرده‌اید نیاز پنهان دیگری شما را ‌به این رفتار وادار می‌کند؟ (۱۴)

درمان

علی‌رغم اینکه آگاهی مردم نسبت به استفاده مرضی از اینترنت به عنوان یک حقیقت، افزایش پیدا ‌کرده‌است اما، اشخاصی که از این اختلال رنج می‌برند همیشه در پیدا کردن متخصصانی که آگاهی لازم را درمورد این اختلال داشته باشند یا ‌گروه‌های درمانی ویژه معتادان به اینترنت ناموفق هستند و اختلال آن ها اغلب ناشناخته باقی می‌ماند. ‌به این منظور، چندین راه درمانی برای این اختلال از سوی محققین مختلف پیشنهاد شده است. (۲۵)

Young، ۵ تکنیک برای درمان اعتیاد به اینترنت ذکر می‌کند :

۱- تمرین متضاد :

درمانگران می‌توانند از الگوهایی که کاربران از آن ها در اینترنت استفاده می‌کنند برای درمان استفاده کند. ‌به این منظور، درمانگر باید از مراجعه کننده این سؤالات را بپرسد:

۱- چه روزهایی از هفته، با اینترنت در تماس است؟

۲- اغلب چه ساعتی از روز این کار را شروع می‌کند؟

۳- هر بار تماس با اینترنت چه مدتی طول می‌کشد؟

۴- معمولا کجا از رایانه استفاده می‌کند؟

بعد از اینکه درمانگر الگوی فرد را تشخیص داد، درگام بعدی لازمست جدول زمان‌بندی را که متضاد آن باشد طراحی کند تا از عادت‌های جدید برای از بین بردن عادت‌های قدیمی استفاده کند.

برای مثال، اگر فرد، اولین کاری که در صبح بعد از بیدارشدن از خواب انجام می‌دهد، چک کردن پست الکترونیک خود است، به او پیشنهاد می‌کنیم قبل از تماس با اینترنت، دوش بگیرد یا صبحانه بخورد یا اگر فقط آخر ‌هفته‌ها این کار را انجام می‌دهد از این به بعد در طول هفته با اینترنت تماس داشته باشد.

۲- حمایت بیرونی :

یک روش دیگر این است که به او کمک کنیم تا بازمان‌بندی خاصی از اینترنت خارج شود، به طوری که اگر قرار است ساعت ۵/۷ از اینترنت خارج شود، از او بخواهیم ساعت ۳۰/۶ این کار را انجام دهد ‌به این منظور می‌توان از ساعت زنگ دار استفاده کرد. وقتی زنگ زده شد او باید از اینترنت خارج شود.

۳- هدف گذاری :

ممکن است علی‌رغم تمام تلاش کاربران درمان ناموفق باشد بدین منظور با گذاشتن اهداف منطقی برای آن ها باید برنامه ریزی انجام شود. مثلا به جای ۴۰ ساعت در هفته، ۲۰ ساعت از اینترنت استفاده کنند. او این زمانها رادر تقویم شخصی یادداشت می‌کند. در برنامه ریزی باید توجه داشت که طول مدت تماس را کم و تعداد دفعات را زیاد کنیم. این همکاری کردن مراجعه کننده طبق برنامه، به او این احساس رضایت بخش را می‌دهد که می‌تواند نحوه استفاده خود را تحت کنترل درآورد.

۴- پرهیز کردن :

در این روش ابتدا مشخص می‌شود کاربر چه نوع اعتیادی دارد. یعنی بیشتر به کدام بخش از اینترنت جذب می‌شود. برای مثال از کسی که به اتاقهای گپ اعتیاد دارد، بخواهد هنگام تماس با اینترنت از بخش‌های دیگر مثل سایت‌ها یا پست های الکترونیک شخصی، استفاده کند.