-ادیب راد، مهدوی و دهشیری (۱۳۸۴) در دو پژوهش یکی به مقایسه باورهای ارتباطی زنان متقاضی طلاق و زنان و زنان عادی شهر تهران پرداختند و در پژوهشی دیگر – ادیب راد و همکاران (۱۳۸۵) به بررسی و مقایسه رابطه باورهای ارتباطی با دلزدگی زناشویی در زنان متقاضی طلاق و زنان مایل به ادامه زندگی مشترک پرداختند؛ نتایج دو پژوهش نشان داد که باورهای ارتباطی عدم تغییرپذیری همسر، توقع ذهن خوانی و تخریب کنندگی مخالفت به طور معناداری در زنان متقاضی طلاق بیشتر از زنان مایل به ادامه زندگی مشترک بود.

-سیاوشی(۱۳۸۵) در بررسی رابطه بین الگوهای ارتباطی زناشویی و باورهای غیر منطقی دبیران دبیرستان های ملایر، دوپرسشنامه الگوهای ارتباطی زناشویی و باورهای غیرمنطقی، توسط ۱۷۱ نفر از دبیران تکمیل شد. بررسی نتایج نشان داد که بین الگوی ارتباط سازنده متقابل و باورهای غیرمنطقی دبیران رابطه منفی معناداری وجود دارد اما همبستگی بین سایر الگوهای ارتباط زناشویی و باورهای غیر منطقی مثبت معنادار بود.

– خسروی، بلیاد، ناهیدپور و آزادی (۱۳۸۵) در پژوهشی که سبک دلبستگی نا ایمن، اضطرابی والدین مورد بررسی قرار دادند ‌به این نتیجه رسیدند که این سبک دلبستگی والدین با تعارضات زناشویی آنان همبستگی مثبت معنی دار وجود دارد

-عبدالمحمدی (۱۳۸۵) در پژوهشی به «بررسی رابطه باورهای ارتباطی و تعارضات زناشویی در زنان و مردان مراجعه کننده به دادگاه» پرداخته است. نتایج پژوهش نشان داد که بین باورهای ارتباطی و تعارضات زناشویی رابطه معنادار وجود داشت.

– شایسته، صاحبی وعلیپور (۱۳۸۶) در پژوهشی که رابطه رضایت مندی زناشویی با باروهای ارتباطی و انتظارات غیر منطقی زوجین در بین ۵۰ زوج ایرانی مقیم استرالیا و کانادا مورد بررسی قرار دادند، نتایج نشان داد که رضایت مندی زناشویی و متغیرهای شناختی با یکدیگر همبستگی دارند.

-افخمی،(۱۳۸۶) در پژوهشی تحت عنوان «بررسی رابطه بین میزان بخشودگی و تعارض زناشویی زوجین در استان یزد» می‌باشد. یافته های پژوهش نشان داد که بین تعارض زناشویی و بخشودگی در سه خرده مقیاس درک واقع بینانه، تشخیص و تصدیق خطا و جبران عمل اشتباه رابطه وجود دارد هم چنین بین بخشودگی و تعارض زناشویی در خرده مقیاس های رابطه فردی با خویشاوندان خود و رابطه خانوادگی با خویشاوندان همسر و دوستان رابطه معناداری دیده شد.

-نعیم (۱۳۸۷) در پژوهشی نشان داد که دلزدگی زناشویی و تعارضات زناشویی رابطه مثبت معناداری با خشونت علیه زنان دارد، ولی رابطه صمیمی با همسر رابطه ی منفی معناداری با خشونت علیه زنان دارد.

-عطاری (۱۳۸۷) در بررسی که سبک های دلبستگی را به عنوان پیش‌بینی های موفقیت و شکست رابطه زناشویی مطرح کرده بودند نتایج به دست آمده نشان داد که از روی سبک های دلبستگی می توان شکست وموفقیت زناشویی را پیش‌بینی کرد.

-عبدالمحمدی (۱۳۸۷) در پژوهشی تحت عنوان «بررسی رابطه باورهای ارتباطی و سازگاری زناشویی در زنان شاغل و متاهل می‌باشد. نتایج نشان داد که توقع ذهن خوانی و تخریب گنندگی مخالف ۲۴% از تغییرات سازگاری، توقع ذهن خوانی، تخریب کنندگی مخالفت و عدم تغییرپذیری همسر روی هم رفته ۸۳% از تغییرات رضایت دو نفری، توقع ذهن خوانی، تخریب کنندگی مخالفت ۸۳% از تغییرات توافق دو نفری را تبیین می‌کنند.

– بختیارپور و عامری(۱۳۸۹) در پژوهشی با عنوان رابطه ی بین وابستگی خاص نسبت به همسر و باورهای غیرمنطقی با دلزدگی زناشویی در دبیران متأهل اهواز، ‌به این نتیجه دست یافت که بین وابستگی خاص نسبت به همسر و باورهای غیرمنطقی با دلزدگی زناشویی دبیران رابطه ی مثبت معنی دار وجود دارد و همچنین از بین مؤلفه های وابستگی خاص نسبت به همسر( وابستگی مضطربانه و هیجانی) و مؤلفه های باورهای غیرمنطقی (باور تمایل به سرزنش) دلزدگی زناشویی دبیران را به طور معنی دار پیش‌بینی می‌کند.

-مهین ترابی، مظاهری،صاحبی و موسوی (۱۳۸۹) در پژوهشی با عنوان تأثیر آموزش های شناختی ـ رفتاری بر تعدیل انتظارات غیرمنطقی، بلوغ عاطفی و نارضایتی زناشویی در زنان. نتایج نشان داد که اثر متقابل گذشت زمان و تأثیر عمل آزمایشی در هر سه مؤلفه ی فوق در گروه آزمایش تغییر معناداری ایجاد نموده است. و همچنین ‌به این نتیجه دست یافت که، به نظر می‌رسد بتوان با به کارگیری آموزش های شناختی رفتاری، زمینه کاهش انتظارات غیرمنطقی، افزایش بلوغ عاطفی و پیشگیری از بروز نارضایتی زناشویی را فراهم کرد.

-در پژوهشی که توسط اسماعیل پور خواجه و مهدوی(۱۳۸۹) با عنوان نقش باورهای ارتباطی و مهارت های ارتباطی در پیش‌بینی رضایت زناشویی انجام گرفت نتایج نشان داد که مهارت‌های ارتباطی مدت ازدواج و برخی از باورهای ارتباطی از جمله باور افراد به آسان بودن حفظ روابط زناشویی باور به انجام همه کارها با کمک یکدیگر و باور به ارضا کردن همه نیازها می‌توانند به طور قابل ملاحظه ای رضایت زناشویی زوج ها را پیش‌بینی کند.

-هنرپروران، قادری و قبادی(۱۳۹۰) در پژوهشی تحت عنوان مقایسه ی الگوهای ارتباط و تعارضات زناشویی در زنان متأهل در بانک های دولتی و زنان خانه دار شهر شیراز، نتایج نشان داد که زنان شاغل بیشتر از الگوی ارتباطی سازنده متقابل وزنان خانه دار بیشتر از الگوی ارتباطی اجتناب متقابل استفاده می‌کنند. در زمینه ی تعارضات زناشویی نیز زنان شاغل در خرده مقیاس جداکردن امور مالی از یکدیگر دارای تعارضات بیش تری هستند و زنان خانه دار در خرده مقیاس های افزایش جلب حمایت فرزندان و افزایش واکنش های هیجانی دارای تعارضات بیشتری بودند.

-طاهری (۱۳۹۰) در پژوهشی تحت عنوان «بررسی رابطه باورهای ارتباطی زوجین با میزان رضایتمندی آن ها در زندگی» نتایج حاصل از آن بیانگر عدم وجود رابطه معنی دار بین میزان رضایت از زندگی زناشویی و متغیرهایی مثل سطح تحصیلات تعداد سنوات زندگی مشترک در کنار هم و میزان درآمد خانوار است در حالی که بین میزان رضایت از زندگی زناشویی و باورهای ارتباطی همسران، رابطه معناداری وجود دارد و هر چه باورهای ارتباطی همسران، کارآمدتر باشد، میزان رضایت از زندگی زناشویی افزایش پیدا می‌کند. بین باورهای ارتباطی و خرده مقیاس های تعارضات زناشویی در همه مؤلفه‌ ها (به جز مؤلفه‌ کاهش رابطه جنسی، افزایش رابطه فردی با خویشاوندان خود، کاهش رابطه فردی با خویشان همسر و و دوستان و جدا کردن امور مالی در مردان) بین تعارضات زناشویی و خرده مقیاس های باور ارتباطی در همه مؤلفه‌ ها (به جز دو مؤلفه‌ کمال گرایی حسی در زنان و مردان توقع ذهن خوانی) در زنان و مردان رابطه معنادار وجود داشت.

-در پژوهشی که از سوی شریفی (۱۳۹۰) با عنوان بررسی و مقایسه باورهای غیرمنطقی و باورهای ارتباطی زنان متقاضی طلاق با زنان عادی انجام شد، نتایج نشان داد که بین دو گروه زنان و مردان در نمره کل باورهای غیرمنطقی و خرده مقیاس های آن تفاوت معنادار وجود دارد و در سطح معناداری این باورهای غیرمنطقی در متقاضیان طلاق بیشتر است و در نمره کل باورهای ارتباطی و هر پنج خرده مقیاس آن تفاوت وجود دارد و این باورها در سطح معناداری در متقاضیان طلاق بیشتر است.

خلاصه و جمع بندی

آنچه در این فصل ذکر شد،بیان کننده پیشینه نظری متغیرهای تعارض زناشویی،باورهای ارتباطی و وابستگی به دیگران است که در این قسمت با نگاهی اجمالی از نظر گذرانده می شود.

۲-۳-۵ درمان­های اضطراب

در زمینه اضطراب تاکنون ‌بر اساس نظریه­ های گوناگون درمان­های متفاوت صورت پذیرفته است. از جمله این درمان­ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• • روش­های درمان­گری کلی

• • رویکرد روان تحلیلی­گری

• • درمان­گری انسان­نگری

• • درمان­گری هستی­نگر

• • درمان­گرهستی­نگر

• • درمان­گری متمرکز به شکل یا اختلال

• • درمان­گری رفتاری

• • حساسیت زدایی

• • آموزش غلبه بر اضطراب

• • روی آوری الگوگیری

• • درمان­گری­های مبتنی برخورد نظم جویی

• • درمان با پس­خوراند زیستی

• • مراقبه متعالی

• • تنش زدایی با شیوه آموزش خودزاد

• • تنش­زدایی

• • درمان­گری­های رفتاری- شناختی

• • درمان­گری­های دارویی

• • هنر درمانی

• موسیقی درمانی.

۲-۳-۴ موسیقی درمانی و اضطراب

داشتن مقدار معینی از اضطراب نه تنها مضر نیست بلکه برای زندگی ضروری­است و تا زمانی که ترس و اضطراب به­ صورت نرمال باشد، می ­تواند بسیار مفید و حتی لذت­بخش هم باشد. اما زمانی­که از این سطح نرمال فراتر رود، اضطراب نقش انطباقی خود را از دست داده و به صورت عامل تخریب موقعیت­ها با ایجاد و حرکات و رفتارهای غیرانطباقی درمی­آید و با درد و رنجی همراه می­گردد که به زحمت ‌می‌توان آن ­را تحمل کرد و این حالت اضطراب بیمارگونه ­است. این نوع اضطراب موجب هدر رفتن استعدادها و مشکلاتی در تمرکز و حافظه می­ شود. همچنین سبب رفتارهای ناشیانه و ناپخته می­ شود و فرد توانایی رو به رو شدن با شرایط و محیط پیرامون خود را از دست خواهد داد. از سوی مکاتب مختلف روان شناسی برای درمان اضطراب روش­های گوناگون غیردارویـی و تکنیک‌های روان درمانی حمایتی متعددی طراحی و به ­وجود آمده­است. یکی از روش­های رایج که تحقیقات گوناگون و نظام­دار مؤید آن بوده و مبتنی بر تخلیه هیجانی و بیان احساسات و آرام­سازی و نیرو بخشی است، روش موسیقی­درمانی است (نفری،۱۳۸۲). موسیقی به انسان آرامش، صلح، امید و عشق می­بخشد و مهم­تر از هر عاملی، موسیقی درست و مناسب می ­تواند سیستم بدن ما را تقویت کرده و سلامت آن را تأمین کند. استرس و اضطراب آرامش درونی را از بین برده و توانایی ذهن برای تمرکز بر عواملی که شادی و رضایت به ارمغان می ­آورند را کاهش می­دهد. استرس­ها شدت و ضعف دارند و زمانی که شدت آن ها به مرحله­ ای می­رسد که از کنترل ما خارج می­ شود، به وضعیت روحی و جسمی ما صدمه می­زند. در این مرحله، موسیقی درست و مناسب می ­تواند استرس را کاهش داده و عواقب آن را ضعیف­تر نماید(کیت موکی، ۱۳۸۴: ۶۰).

در طی پنج دهه گذشته بیش از ۳۰ هزار پژوهش تجربی و نظام­مند پیرامون تأثیر موسیقی درمانی در زمینه ­های پزشکی، روان­پزشکی و توانبخشی انجام گرفته است (زاده محمدی؛ ۱۳۸۸). موسیقی درمانی کاربردهای فراوانی دارد از جمله پیشگیری، آموزش و یادگیری – کاهش دردهای گوناگون پزشکی، کاهش تنش­ها و نگرانی­های ناشی از جراحی، آسیب­ها و بیماری­ها- توانبخشی بعد از جراحی، آسیب­ها و تصادفات-کاهش خستگی حاصل از تنفس­های عضلانی (گرفتگی عضلانی) و کارکرد ماهیچه­ها کاهش عوارض جانبی داروها – کاهش مدت استفاده داروها – کاهش طول مدت درمان و بستری بودن. علاوه بر تأثیرات درمانی یاد شده، موسیقی می ­تواند برای ارتقاء برخی عوامل رفتاری در افراد سالم و کاهش اضطراب مؤثر واقع شود(به نقل از، فلاح و همکاران ؛۱۳۹۰).

موسیقی درمانی می ­تواند به­ طور مؤثر، بیماری­های ناشی از استرس و احساسات را در انسان­ درمان نماید. در تحقیقی که بر بیماران روحی شدید انجام گرفت، مشخص شد که موسیقی موجب افزایش کیفیت زندگی این افراد می­ شود. مثلاً نوشتن آهنگ موجب ابراز وجود این افراد می­ شود که تأثیر مثبتی بر آنان دارد (خرم آبادی و همکاران،۱۳۹۱). در سطح هیجانی، موسیقی با مولودی ساده بر احساسات تاثیر گذاشته و باعث رها شدن تنش­ها می­گردد و ما را قادر می­سازد که به هیجان­ها و احساسات خود توجه کنیم. این نوع موسیقی توان ابراز هیجان­ها و خلاقیت را بالا می­برد (مری باسانو،۱۳۸۳: ۲۰).

مطالعات بر آزمون­های سالم، شواهدی بر ارتباط بین ارائه موسیقی و کاهش سطوح اضطراب را ارائه می­دهد (طباطبایی فر،۱۳۸۹). «در اقدامات پرستاری موسیقی به عنـوان یک مداخله مؤثر می ­تواند بخشی از برنامه مراقبتی بیمار باشد و به­عنوان یک ابزار درمانی غیرتهاجمی برای تسکین درد و اضطراب، افزایش احساس تن آرامی، افزایش ایمنی بدن، کاهش فشار خون، نبض و تنفس به­کار رود. گوش دادن به موسیقی باعث ترشح اندروفین­ها شده و در نتیجه هیجانات را تعدیل کرده و درد را تسکین می­دهد.گوش دادن به موسیقی می ­تواند در موقعیت بیماری و ناراحتی، آسایش و راحتی فرد را ارتقا دهد.»(به نقل از ربیعی و همکاران،۱۳۸۶).

تحقیقات نشان می­هد آرام­سازی با موسیقی، از میزان فشار خون، ضربان قلب و میزان دم و بازدم می­کاهد، میزان مصرف اکسیژن را کاهش می­دهد، سطح اسید خون را پایین آورده و امواج مغزی را از حالت فشار و استرس در سطح بتا به امواج پایین­تر در سطح آلفا وارد می­ کند. مجموع این تغییرات که باعث سستی و رخوت می­گردد در نظام فیزیولوژیک و اندام بدن سبب کاهش استرس و فشار درونی می­ شود (ناظم پور، ۱۳۸۸). به­ طور کلـی مـی­توان گفت موسیقی یک ابزار کم­هزینه،غیر تهاجمی و بی­ضرر است که به­راحتی اجرا یا انجام می­ شود. موسیقی درمانی، به­عنوان یک مداخله حمایتی غیر دارویی برای کاهش حالت هیجانی مطرح ‌می‌باشد (سلطانی و همکاران، ۱۳۸۹).

۲-۳-۵ موسیقی درمانی و لکنت

«بیشتر افرادی که در بیان واژه ­ها، صداها و به­ طور کلی سخن گفت مشکل دارند انرژی روانی و عاطفی بیش از اندازه­ای برای بیان حال و احوال خود و ارتباط با دیگران دارا می­باشند. اختلال گفتاری بیشتر در اثر مشکلات محیطی از جمله استرس­ها و فشارهای زندگی یا به دلیل نارسایی و اختلال فیزیولوژیک دستگاه تولید کننده صدا به وجود می ­آید. روش­های گوناگونی از جمله گفتار درمانی برای تقویت بیان و پرورش عضله­های دستگاه تنفسی تولید کننده صدا وجود دارد. خواندن یکی از روش­های موسیقی درمانی است که به­ طور گسترده ­ای برای توانبخشی این مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد. موسیقی و آواز می ­تواند عضله­های دستگاه تنفس را کنترل و ادای درست گفتار و جریان تکلم را تقویت کند. ریتم و کشش حرف­ها و کلمه­ها در خواندن آواز و آهنگین ساختن آن ها از فشارها و استرس­های درونی می کاهد و فرد آرامش لازم را برای بیان واژه ­ها به دست ‌می‌آورد. اختلال گفتار شامل ناتوانی در ایجاد و کنترل صداها و کلام (شمرده سخن گفتن) و ناتوانی در حفظ ریتم گفتار (گفتار سلیس) است و اختلال زبانی شامل هر دو اختلال گفتاری و زبانی است که باعث ضعف در هماهنگی بین تنفس و مکانیزم صدا، در ادای کامل جمله­ها و کلمه­ها و در نتیجه باعث اشکالات عاطفی و اجتماعی می­ شود»(زاده محمدی؛ ۱۳۸۸: ۷۴).

۳-الگوى رفتارگرایى

طبق این الگو، سلامت روان به معناى وجود رفتار سازگارانه و عدم رفتار ناسازگارانه است. «رفتار سازگارانه» رفتارى است که فرد را به اهدافش برساند و «رفتار ناسازگارانه» رفتارى است که فرد را از رسیدن به اهدافش باز دارد.

بر اساس چارچوب این دیدگاه، فرد سالم کسى است که در جامعه طورى رفتار کند که به اهدافش برسد. حال اهداف چه باشند و جامعه چه جامعه اى باشد، فرق نمى کند و چندان اهمیتى ندارد! بیمار هم کسى است که رفتارش او را به اهدافش نرساند! تلاش و هدف نهایى این الگو و نظام ارزشى آن این است که شیوه هاى رفتار سازگارانه و رسیدن به اهداف را به افراد آموزش دهد. در الگوى رفتارگرایى، اهتمام بر این است که فرد به هدفش برسد; فرقى نمى کند که این هدف خوب باشد یا بد، و ‌در کنارش حق دیگران ضایع شود یا نشود.

این تعریف از «سلامت روان» یکى از رایج ترین تعاریف بهداشت روانى است که در عصر کنونى به چشم مى خورد و متعلّق به یک نظام ارزشى و یک مکتب روان شناختى است که به مکتب «رفتارگرایى» (اصالت رفتار) معروف است. اگرچه ریشه و مرکز این نوع تفکر و عمل در آمریکاست، ولى امروزه به سراسر جهان سرایت کرده و حتى در مشرق زمین و کشورهاى اسلامى نیز عده اى خواسته یا ناخواسته عملکردى مطابق و هماهنگ با این دیدگاه دارند.

این الگو و این دیدگاه امروزه در بیشتر کشورهاى دنیا، به ویژه کشورهاى غربى و صنعتى، رایج است و توسط حاکمان و سیاست مداران شیطان صفت به کار گرفته مى شود; دیدگاهى که غیرانسانى و شیطانى است و توجیه کننده این ضرب المثل معروف است: «هدف وسیله را توجیه مى کند!» آیا انسانى که فقط به فکر خود، منافع و اهداف خویش است و اهمیتى به اهداف، حقوق و منافع دیگران نمى دهد و حتى در موارد زیادى نیز آن ها را ضایع یا غصب مى کند، انسانى سالم و منطقى است ؟

البته ناگفته پیدا‌ است که گاهى انسان اهدافى دارد منطقى و انسانى ، ‌بنابرین‏، اگر طورى رفتار کند که ‌به این اهداف برسد هیچ مشکلى پیش نمى آید چون هم رفتارش منطقى است و هم اهدافش منطقى اند و هم چنین رفتارى نشانه اى از سلامت فکر، روان و شخصیت او به شمار مى آید. اما اگر فردى اهدافى دارد غیرانسانى و ملازم با تضییع حقوق فرد یا افراد دیگر، آیا باز هم چنین شخصى رفتارش منطقى و سازگارانه است؟ آیا براى رسیدن به هر هدفى، مى توان به هر رفتارى دست زد؟ آیا با عقل سلیم و حکیم مى توان گفت: چنین فردى از سلامت روان برخوردار است؟

با وجود این، در همه جاى دنیا کسانى هستند که اگرچه این را بر زبان نمى آورند و خود را «رفتارگرا» نمى دانند و حتى در مواردى از این اسم و اصطلاح نیز به ظاهر بیزارى مى جویند، اما در عمل، منش و رفتار خود، دقیقاً بسان رفتارگرایان و مطابق با نظام ارزشى آنان عمل مى نمایند.

همان گونه که ملاحظه مى شود، این الگو و الگوى فرویدى هر دو بر سازگارى تأکید مى کنند، منتها فروید سازگارى فرد با خود و جامعه اش را در نظر مى گیرد، ولى رفتارگرا سازگارى رفتار با هدف را مدّ نظر قرار مى دهد. علاوه بر این، در مقایسه الگوى «رفتارگرایى با الگوى «پزشکى» و «روان پزشکى»، مى توان گفت: الگوى «پزشکى» یک الگوى مطلق گرا و این الگو نسبى گراست.

روان پزشک، پرخاشگرى کنترل نشده را به صورت مطلق مرض و بیمارى مى داند، در حالى که از دید رفتارگرا، اگر رفتار پرخاشگرانه شما را به هدفتان برساند نه تنها مرض و بیمارى به حساب نمى آید، بلکه عین سلامت است. طبق الگوى «رفتارگرایى»، اگر پرخاشگرى شما را به هدفتان نرساند آن گاه مى توان گفت: این پرخاشگرى نشانه مرض و نابهنجارى است.

بر اساس همین دیدگاه غیرانسانى رفتارگرایى است که حاکمان و سیاست مداران غربى، به ویژه آمریکا و انگلستان و همدست جعلى و بى ریشه آنان اسرائیل غاصب، خود را محق و ذى صلاح مى دانند که تحت عنوان آزادى، دموکراسى و حقوق بشر به هر کشور و سرزمینى حمله کنند و پس از کشتن هزاران بى گناه، و بى خانمان کردن عده زیادى از مردم عادى، ثروت ها، منابع و معادن آنان را به غارت و چپاول ببرند! چنین مهاجمانى براى اینکه رفتار خود را منطقى و انسانى جلوه دهند دایم در بنگاه ها و بوق هاى تبلیغاتى خود، از هدیه کردن آزادى و دموکراسى و احقاق حقوق بشر دم مى زنند! از دید آن ها، این گونه رفتارها نه تنها بد نیستند، بلکه نشانه اى از آزادى، دموکراسى، سلامت روان، عدالت و انسانیت به شمار مى آیند; زیرا آن ها را به هدفشان، که غارت فرهنگ، ثروت و منابع مردم کشورهاى مظلوم است، مى رساند(گنجی،۱۳۸۰).

۴٫ الگوى انسان گرایى

روان شناسى «انسانگرا» الگویى از سلامت روان را ارائه مى دهد که با سه الگوى پیشین تفاوت فراوانى دارد. در این الگو، بر طبیعت و جنبه هاى مثبت انسان و فعّال بودن وى تأکید مى شود.

طبق این الگو، «سلامت روان» به معناى رشد، شکوفاسازى و تحقق استعدادها و نیروهاى درونى انسان است. از چشم انداز این الگو، انسان سالم کسى است که استعدادهاى خود را شکوفا سازد و به کمال مطلوب و ایده آل برسد. در نظام ارزشى این الگو، هدف و هنر انسان رسیدن به کمال و شکوفاسازى تمام استعدادهاى ذاتى و درونى وى است. در دیدگاه «انسانگرا»، انسان با یک سلسله متنوع از استعدادها و نیروها متولّد مى شود که روى هم رفته، به «طبیعت انسان» معروف است. این نیروها عبارتند از: هوش، نیازها و غرایز، معنویات و الهیّات، عاطفى بودن، اجتماعى بودن و مانند آن که بر اساس این الگو، تمام آن ها، هم سالم هستند و هم مثبت. همه انگیزه انسان و اصلى ترین انگیزه وى نیز شکوفاسازى این نیروهاى سالم و مثبت است. طبق این الگو، انسان کلّیتى است متشکل از روح و جسم (تن و روان) که همواره به طرف خودشکوفایى و کمال در حرکت است.

این دیدگاه بر خلاف سه دیدگاه قبل، انسان را ذاتاً سالم، مثبت و فعّال مى پندارد که با اراده، اختیار و مسئولیت خودش، اعمال و کردارش را انجام مى دهد. وى مسئول سلامت خویش است و اگر هم مریض شود، خودش باید در درمانش فعّال و تصمیم گیر باشد(گنجی،۱۳۸۰).

دیدگاه اسلام در باب بهداشت روانى

گرچه بحث «بهداشت روانى» از دیدگاه اسلام نیازمند کتاب و یا مقاله مستقلى است، ولى براى حسن ختام کلام، به اختصار، به دیدگاه دین مبین اسلام در این باره اشاره مى گردد:

– اضطراب حالت هیجانی ناخوشایند و مبهم و وضعیت تحریک تشدید شده هیجانی است که اساسا نگرانی یا ترس را هم دربر دارد (آرتور^[۲۹]، ۲۰۰۷).

– اضطراب را در واقع همه انسان‌ها تجربه می‌کنند، اضطراب احساس ناخوشایند و اغلب مبهم دلواپسی است که با یک یا چند تا از احسا‌س‌های جسمی همراه می‌گردد (آلن^[۳۰]، ۱۹۹۰).

اما تعریف D.S.M.I.V – از اضطراب این گونه است :

نگرانی پیشاپیش نسبت به خطرها، بدبختی‌های آینده، توأم با احساس بی‌لذتی، با نشانه های بدنی تنش، منبع پیش‌بینی نشده می‌تواند درونی‌ یا بیرونی باشد (پورافکاری، ۱۳۶۸).

و نهایتاًً این که اضطراب عبارت است از احساس مبهم و توأم با ناراحتی که اغلب منشاء و علت مشخصی ندارد، و برای فرد شناخته شده نیست (آرلن^[۳۱]، ۱۹۹۸).

دست یافتن به تعریفی دقیق از اصطلاح اضطراب بسیار دشوار است. اکثر نظریه پردازان با لانگ موافقند که اضطراب یک مفهوم فرضی است. یعنی اضطراب نوعی تصور است که وجود خارجی و عینی ندارد ولی در تفسیر پدیده‌های مشاهده پذیر می‌تواند مفید باشد. لانگ مدلی سه سیستمی از اضطراب ارائه داده است که به طور وسیع به فهم تعریف های مختلف کمک ‌کرده‌است. نیمرخ اضطراب در افراد مختلف بسته به اینکه کدام نظام بیشترین تأثیر را پذیرفته است، متفاوت خواهد بود. اضطراب در وسیع ترین معنی، به عنوان یکسری پاسخ های جسمی، روانی و رفتاری به فشار روانی در نظر گرفته می شود (پاول و انرایت، ۱۹۹۱).

دادستان (۱۳۸۲)، اضطراب را به عنوان واکنش فرد در مقابل یک موقعیت ضربه آمیز، یعنی موقعیتی که تحت تأثیر بالا گرفتن تحریک ها اعم از بیرونی و درونی واقع شده و فرد در مهار کردن آن ها ناتوان است در نظر می‌گیرد. همچنین، اضطراب ناراحتی در عین حال روانی و بدنی است که بر اثر ترس مبهم و احساس ناامنی و تیره روزی قریب الوقوع در آدمی به وجود می‌آید.

به عقیده کوپر^[۳۲](۲۰۱۰)، هر نیروی که ثبات روانی یا جسمی را از میدان خویش سوق دهد و در فرد ایجاد فشار نماید، اضطراب نامیده می شود. یا می توان گفت اضطراب وقتی روی می‌دهد که تهدید نسبت به فرد وجود داشته باشد. یک تهدید برحسب این که چه مفهومی برای فرد دارد می‌تواند ایجاد فشار نماید.

به نظر رولو می ^[۳۳]، اضطراب عبارت است از ” ترسی که در اثر به خطر افتادن یکی از ارزش‌های اصولی شخص ایجاد می شود (رولومی، ۱۹۸۳). هر کسی ترس ها و نگرانی هایی دارد. فروید ادعا می کرد اگر اضطراب و ناراحتی همرا با آن، افراد را برانگیزد راه های جدید مقابله با معضلات زندگی را تشخیص دهند، می‌تواند انطباقی باشد. اضطراب خواه انطباقی باشد یا غیر انطباقی، می‌تواند موجب ناتوانی شدید گردد. اضطراب علل بسیاری دارد و همه مردم در زندگی آن را تجربه می‌کنند. طبیعی است که مردم هنگام مواجهه با موقعیت های تهدید کننده و تنش زا مضطرب شوند، اما احساس اضطراب شدید و مزمن در غیاب علت واضح، امری غیر عادی است. اضطراب شامل احساس عدم اطمینان در ماندگی و بر انگیختگی فیزیولوژیکی می شود. شخصی که مضطرب است از عصبی بودن و تنش و بی قراری و تحریک پذیری شکایت می‌کند و اغلب در به خواب رفتن مشکل دارد. اضطراب شدید ممکن است بعد از وقوع یک حادثه، با پیش‌بینی حادثه ای در آینده، یا براثر تصمیم به مقاومت در برابر اشتغال ذهنی به موضوعی خاص. یا به هنگام تغییر جنبه نامطلوبی از رفتار، یا برخورد با محرک ترس آور، روی می‌دهد. رفتارهای مشاهده شده در اضطراب هر چند بسیار متنوع هستند، اما در یک چیز مشترک اند: تغییر یا احتمال تغییر در هر موقعیت آشکار ساز اضطراب دخیل است (ساراسون^[۳۴] و ساراسون،۱۹۸۷).

اگر چه مقدار محدودی اضطراب برای رشد بشر ضرروی است ولی مقدارزیاد آن نیز باعث اختلال رفتار می شود واغلب اوقات شخص را مجبور به نشان دادن رفتار نوروتیک یا پسیکوتیک می کند (شاملو ، ۱۳۶۹).

زبان فرانسوی نگرانی را از اضطراب جدا می‌کند. در بین مردم آلمان واژه Angst و در بین مردم آنگوساکسن Anxiety به هر دو معنی به کار می رود (پورو^[۳۵]، بنقل از شجاع رضوی، ۱۳۷۶).

برای اولین بار پزشک آمریکایی بنام برد^[۳۶] در سال ۱۸۶۹ اضطراب را تعریف کرد. از سال ۱۸۹۰ برمید اضطراب را اختلالی تعریف می کرد که نشانه آن یک احساس انقباض و خفگی است. فروید در سال ۱۹۸۹ نوروز اضطراب را به عنوان یک واحد بالینی باز شناخت. علامت اصلی این بیماری نگرانی، اضطراب و دلهره می‌باشد. در اوایل سال ۱۹۱۰ سر ویلیام اسلر^[۳۷]، متوجه ارتباط بین درد سینه و هیجانات زندگی شد و کشف کرد که اضطراب و فشار باعث بیماری می‌گردد.

کانن^[۳۸] اثرات اضطراب روی حیوانات و انسان ها را مطالعه کرد، به خصوص واکنش «جنگ و گریز» را مورد توجه قرار داد. یکی از اولین تلاش های علمی برای تشریح فرایند بیماری های وابسته به اضطراب به وسیله پزشک دانشمند هانس سلیه به عمل آمد. او در سال ۱۹۴۶ برای مرزی که در مقابل حالت های اضطراب آور قرار می‌گیرد سه مرحله قائل شد:

1. 1. واکنش در برابر خطر

1. 1. مقاومت

1. فرسودگی یا عجز (کوپر^[۳۹]، به نقل از مدیحی، ۱۳۷۰)

اریک فرام در سال ۱۹۶۵ نظریه خود را بر تعارض بین نیاز فرد برای آزادی و اضطرابی که آزادی پیش می آورد بنا نهاده است (آزاد، ۱۳۷۶).

در دهه ۱۹۷۰ روانشناسی بنام ریچارد اس. لازاروس^[۴۰] اظهار داشت که واکنش ناشی از اضطراب به چگونگی ارزیابی (آگاهانه، نا آگاهانه) او از میزان صدمه، تهدید یا به مبارزه طلبیدن آن حادثه مربوط می شود (کوپر، به نقل از مدیحی، ۱۳۷۰).

سپس در جریان سال های پایانی قرن ۱۹ و آغاز قرن بیستم دیدگاه مبتنی بر پدیده آیی زیست شناختی روان آزردگی جای خود را به دیدگاه فرویدی مبتنی بر پدیده آیی روان شناختی داد. فروید اصطلاح روان آزردگی را به معنای دیگری به کار برد و بر این نکته تأکید کرد که این اختلال از علل جسمانی ناشی نمی شود بلکه ریشه در اضطراب دارد بدین معنی که وقتی خاطرات و امیال سرکوب شده، ناهشیار کوشش می‌کنند تا از سطح ناهشیاری به سطح هشیاری راه یابند. اضطراب به علامت هشدار دهنده پایگاه (من) آشکار می شود و رفتارهای نوروزی را به عنوان شیوه بیان اضطراب و یا دفاع علیه آن قلمداد می‌شوند و در دهه های اخیر نظریه پردازان مختلف و به خصوص نظریه پردازان رفتارنگر معتقدند که روان آزردگی گسترده ای وسیع تر از آنچه در وضع کنونی تحت عنوان اختلال های اضطرابی مشخص می شود، پوشش می‌دهد.

دانشجوی پزشکی هنگام امتحان، تنها اضطراب شدید ندارد، بلکه بازداری ذهنی و تمایل به فرار نیز او را آزار می‌داد. مورد مبتلا به هراس دندانپزشکی، از واکنش شدید سیستم عصبی پاراسمپاتیک رنج می‌برد (عرق کردن و غش). علایم فلج کننده در این موارد، مانند باز داری ذهنی و غش، نمایان گر مکانیزم های بقایی هستند که در دورانی خاص، یعنی ماقبل تاریخ، برای کاهش عواقب وخیم یک حمله سودمند بوده اند. اما در دوران کنونی، خود این علایم باعث می‌شوند که در دفعات بعدی، ترس شخص از مواجه با موقعیت بیشتر گردد. شخص از این می ترسد که مبادا این واکنش های ابتدایی فلج کننده دوباره تکرار شوند (دادستان، ۱۳۷۶).

اختلالات اضطرابی از دیدگاه DSM-IV-R

آمار استنباطی ۱۳۸

-آزمون فرضیه های تحقیق رگرسیونی با لیزرل ۱۴۹

– رتبه بندی مؤلفه‌ ها ۱۵۶

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات

مقدمه ۱۵۹

یافته های توصیفی ۱۶۰

یافته های استنباطی ۱۶۱

فرضیه های تکمیلی ۱۶۴

پیشنهادات تحقیق ۱۶۶

محدودیتهای تحقیق ۱۶۸

فهرست منابع ۱۷۰

ضمائم ۱۷۵

چکیده لاتین



فهرست جداول

عنوان صفحه

جدول ۲-۱ مقایسه مدل های تدوین استراتژی ………………۵۰

جدول ۲-۲ چگونگی تاثیرگزاری مفاهیم ۱۱۰

جدول ۳-۱ سوالات مربوط به شاخص های پژوهش ۱۲۴

جدول۴-۱ توزیع فراوانی برحسب جنسیت ۱۳۰

جدول۴-۲ توزیع فراوانی برحسب سن ……………..۱۳۱

جدول ۴-۳ توزیع فراوانی برحسب تحصیلات پاسخ دهندگان ۱۳۲

جدول ۴-۴ توزیع فراوانی برحسب سابقه کاری پاسخ دهندگان ۱۳۳

جدول ۴-۵ معیارهای آماری شاخص مدیریت منابع انسانی ۱۳۴

جدول ۴-۶ معیارهای اماری عملکرد مالی ۱۳۶

جدول ۷-۴ آزمون نرمالیتی ۱۳۷

جدول ۸-۴ ازمون همبستگی مدیریت منابع انسانی وعملکرد ۱۳۸

جدول ۹-۴ ازمون همبستگی ‌گروه‌های ذینفع وعملکرد ۱۳۹

جدول ۴-۱۰ نتایج ازمون همبستگی پیرسون ‌گروه‌های ذینفع وعملکرد ۱۴۰

جدول ۴-۱۱ ازمون همبستگی دستاوردهای بلند مدت وعملکرد ۱۴۱

جدول ۴-۱۲ ازمون همبستگی پیرسون دستاوردهای بلند مدت وعملکرد ۱۴۲

جدول ۴- ۱۳ ازمون همبستگی عوامل موقعیتی وعملکرد ۱۴۳

جدول ۴-۱۴ ازمون همبستگی پیرسون عوامل موقعیتی وعملکرد ۱۴۴

جدول ۴-۱۵ ازمون همبستگی نتایج منابع انسانی وعملکرد ۱۴۵

جدول ۴- ۱۶ ازمون همبستگی پیرسون نتایج منابع انسانی وعملکرد ۱۴۶

جدول ۴-۱۷ ازمون همبستگی سیاست های منابع انسانی وعملکرد ۱۴۷

جدول ۴- ۱۸ ازمون همبستگی پیرسون سیاست های منابع انسانی وعملکرد ۱۴۸

جدول ۴-۱۹ نتایج ازمون ومدل رگرسیونیعوامل منابع انسانی ۱۵۰

جدول ۴-۲۰ ازمون T جنسیت …………….۱۵۲

جدول ۴-۲۱ ازمون f تحصیلات …………….۱۵۳

جدول۴-۲۲ ازمون f سن …………….۱۵۴

جدول ۴-۲۳ ازمون fسابقه کار …………….۱۵۵

جدول ۴-۲۴ رتبه بندی مؤلفه‌ های عملکرد …………….۱۵۶

جدول ۴-۲۵ رتبه بندی مؤلفه‌ های منابع انسانی …………….۱۵۷

فهرست نمودارها

عنوان صفحه

نمودار ۴-۱ توزیع فراوانی بر حسب جنسیت ۱۳۰

نمودار ۴-۲ توزیع فراوانی گروه بندی سنی ۱۳۱

نمودار ۴-۳ توزیع فراوانی برحسب تحصیلات ۱۳۲

نمودار ۴-۴ توزیع فراوانی برحسب سابقه کاری ۱۳۳

فهرست اشکال

عنوان صفحه

شکل ۱-۱ مدل تحقیق ۱۱

شکل ۲-۱ فرایند مدیریت منابع انسانی ۲۷

شکل ۲-۲ الگوی توانمندسازی چهارعاملی ۴۵

شکل ۲-۳ الگوی توانمند سازی رابینزوهمکاران ۴۷

شکل ۲-۴ مدل چارچوب منابع انسانی هاروارد ۵۳

شکل۲-۵ کاربردتئوری سیستم درمنابع انسانی ۵۵

شکل ۲-۶ الگوی نظام منابع انسانی ۵۷

شکل ۳-۱ ابزارگرداوری داده ها ۱۲۲

شکل ۴-۵ تحلیل رگرسیونی مدل پژوهش ۱۵۱

چکیده :

در این پژوهش تحت عنوان « بررسی مدیریت منابع انسانی برعملکرد مالی شعب بانک ملی » که در شعب بانک ملی شهر اصفهان صورت گرفت سعی شده است فرایند مدیریت منابع انسانی وعملکرد مالی ورابطه این دو مهم مورد تجزیه تحلیل قرار گیرد به همین منظور بااستفاده از مدل هاروارد که شال پنج متغیر عوامل موقعیتی، ‌گروه‌های ذینفع، سیاست های منابع انسانی، نتایج منابع انسانی و دستاورد های منابع انسانی می‌باشند هر کدام به طور کامل موردشرح قرار داده شده ورابطه هر کدام با متغیر های مالی بانک مورد بررسی قرار گرفته است. . برای آزمون فرضیه های پژوهش سه پرسشنامه(منابع انسانی،‌عملکرد مالی وضع موجود،عملکرد مالی وضع مطلوب) که هر کدام شامل بیست وسه سوال می‌باشد تنظیم وبین مدیران شعب توزیع گردید به منظور سنجش از مقیاس فاصله ای لیکرت ( طیف لیکرت ^[۱] ) استفاده شد . داده های پرسشنامه های مذکور وارد محیط نرم افزار spss شد ، و بعد از اجرای عملیات پیرایش داده ها ، خصوصاًً با بهره گرفتن از آلفای کرونباخ ، این داده ها جهت آزمون مدل ، وارد محیط نرم افزار Lizrel شد و حول فرضیه های تحقیق در قالب یک مدل واحد آزمون شدند که نتایج حاصله نشان داد ، به کارگیری صحیح شیوه های مدیریت منابع انسانی ‌در عملکرد مالی شعب تاثیر دارد وباعث ارتقاء وافزایش عملکرد می‌گردد. همچنین تمامی معیارهای چندگانۀ نیکویی برازش مدل پژوهشی ، حکایت از نیکویی برازش بسیار خوب مدل نهایی با داده های جمع‌ آوری شده از شعب بانک ملی شهراصفهان دارد . همچنین بر اساس آزمون کولموگروف – اسمیرنوف ^[۲] همه عوامل در نمونه مورد بررسی از توزیع نرمال پیروی می‌کنند زیرا سطح معنی داری بیش از ۵ درصد است همچنین نتایج آزمون همبستگی بین متغیرهای مستقل ( متغیر های مدل هاروارد ) و متغیر وابسته ( متغیر های عملکرد مالی ) حاکی از تأیید تمام فرضیه های تحقیق است . با توجه به اینکه سطوح معنی داری اثر کلیه­ متغیرهای مستقل و عرض از مبدأ کمتر از خطای %۵ است لذا متغیرهای مذکور در مدل حضور دارند و مدل رگرسیونی با حضور کلیه متغیرهای مستقل ارائه می­گردد. نتایج ارائه شده حکایت از تأیید اثر مؤلفه‌ های مدیریت منابع انسانی (به عنوان متغیرهای مستقل) بر متغیر وابسته (عملکرد مالی) دارند


کلید واژه ها : مدیریت منابع انسانی،ارزیابی عملکرد،‌عملکرد مالی، بانک ملی