• • محموله‎های نامنطبق تأیید شده از تامین کنندگان با مجوز ارفاقی

  

• • محموله‎های نامنطبق تأیید شده با مجوز ارفاقی

• • اصلاح، تعمیر و بازکاری محصولات معیوب شناسایی شده در شرکت

• • توقف تولید به علت مشکلات کیفی

• • تعیین تکلیف، بازرسی صد درصد و جداسازی محموله های نامنطبق

• • هزینه های نگهداری، انبارش و جابجایی محصولات نامنطبق

• کاهش قیمت محصول مرغوب به محصول درجه دو

عوامل هزینه‎های شکست خارجی

• • هزینه گارانتی(ضمانت)

• • هزینه برگشت محصول توسط مشتری و هزینه اصلاح محصولات در دست مشتریان هزینه های رسیدگی به شکایت مشتری و انجام اقدام اصلاحی

• • هزینه دیرکرد تحویل محصول به مشتری

• • حمل و نقل و انبارش محموله های برگشتی از مشتری

• • بازکاری محصولات معیوب برگشتی از مشتری

• • دوره های آموزشی غیر اثر بخش

• • پرداخت غرامت به مشتریان ناراضی

• • دعاوی حقوقی مطروحه از مشتریان به علت تحویل محصول معیوب

• • کاهش خوشنامی شرکت نزد مشتریان

• کاهش و یا حذف سفارش فروش از سوی مشتریان ناراضی

۲-۵-۱٫ هزینه های پیشگیری

هزینه هایی هستند که در جهت اجرای اقدامات و به کار‎گیری برنامه هایی جهت جلوگیری از به وجود آمدن عدم انطباق، صرف می شود. ‌در مورد هزینه‎های پیشگیری می توان گفت که از طریق آن ها از بروز خطا جلوگیری می‎شود. آن ها عبارتند از هزینه‎های برنامه ریزی کیفیت، هزینه‎های بررسی محصول جدید، هزینه طراحی و کنترل فرایند بازرسی، هزینه گزارش‌آموزش‌ها و آمار مربوط به کیفیت، هزینه‎های ارزیابی کیفیت و هزینه‎های آموزشی .

۲-۵-۲٫ هزینه های ارزیابی

این هزینه ها صرف انجام اقداماتی برای حصول الزامات کیفی اعم از تصدیق و کنترل کیفیت در کلیه مراحل طراحی، خرید، تولید، حمل و توزیع و خدمات پس از فروش می‌گردد. به عبارت دیگر می توان گفت هزینه های متحمل شده برای شناسایی محصولات با کیفیت پایین قبل از حمل و نقل به مشتریان. که به طور معمول این هزینه‌آموزش‌ها عبارتند از: هزینه های بازرسی، آزمایش مواد در بدو ورود، بازرسی و آزمایش مواد در حین فرایند تولید، بازرسی نهایی، آزمایش محصول نهایی، تجهیزات تست دقت و بازرسی و اندازه گیری، بررسی کیفی موجودی انبارها.

۲-۵-۳٫ هزینه‎های شکست

۲-۵-۳-۱٫ هزینه های شکست داخلی

هزینه های نقص محصول که قبل از تحویل به مشتریان رخ می‌دهد، هزینه شکست داخلی می‎باشد. این هزینه‌آموزش‌ها شامل: هزینه های ضایعات، کاهش هزینه‌آموزش‌ها، هزینه‎های دوباره‎کاری، هزینه تحلیل شکست، هزینه های مجدد و هزینه نگهداری نامناسب مواد اولیه و هزینه سقوط، است.

۲-۵-۳-۲٫ هزینه های شکست خارجی

هزینه های مرتبط با نقص که از نظر زمانی بعد از تحویل محصول به مشتریان رخ می‌دهد به عنوان هزینه‎های شکست خارجی تعریف می‎شوند. این هزینه ها شامل هزینه گارانتی (ضمانت)، هزینه برگشت محصول توسط مشتری و شکایات مشتری و هزینه اصلاح محصولات در دست مشتریان می‌باشد.

معمولا در تمامی صنایع هزینه های شکست داخلی و خارجی بیشترین سهم را به خود اختصاص می‌دهند. هزینه های پیشگیری کمترین سهم را در هزینه های کیفیت شرکت دارا می-باشد (هزینه های شکست داخلی و خارجی ۷۰ درصد، هزینه‎های ارزیابی ۲۵ درصد و هزینه‎های پیشگیری ۵ درصد). کرازبی^[۱۶] معتقد است که شرکت‌های تولیدی متحمل هزینه‎های کیفیت ۲۵ درصد تا ۳۰ درصد فروش خود هستند (کرازبی، ۱۹۷۹).

۲-۶٫ مزایای هزینه‏‎های کیفیت

جوران (۱۹۶۲) ‌بر مبنای‌ مدل PAF نظریه‎ای ارائه داد که رابطه معکوس میان هزینه پیشگیری و ارزیابی از یک سو و هزینه شکست را از سوی دیگر نمایش می‎داد، یعنی با سرمایه گذاری بیشتر در دو بخش پیشگیری و بازرسی هزینه های شکست کاهش می‎یابد. زمانی که نتایج هزینه کیفیت برای سازمان مشخص گردید به سادگی می‎توان دریافت که هزینه بهبود کیفیت در مقایسه با نداشتن یک سیستم برآورد هزینه کیفیت به مراتب کمتر است.

یکی دیگر از مزایای هزینه های کیفیت، شناخت هزینه های پنهان و فراموش شده در بخش‌های مختلف یک سازمان است. هزینه‎هایی که در بخش های مختلفی مانند بازاریابی، خرید، طراحی و ساخت و … نمایان می‌گردد. هزینه کیفیت، بزرگی و اهمیت مسئله کیفیت را با بهترین زبان شناخته شده برای یک سازمان یعنی پـول بیان می‌کند و این بی تردید مهمترین قابلیت آن نسبت به دیگر مقیاس های عملکرد است.

۲-۷٫ موانع موجود در برنامه‎ ریزی کیفیت

یکی از موانع عمده در جهت یک برنامه‎ ریزی کیفیت مؤثر و کارا، این دیدگاه نادرست است که بیان می‎کند: دست‎یابی به سطح کیفیت بالاتر لزوماًً نیازمند صرف هزینه‎های بیشتر می‎باشد. کیفیت نامطلوب معادل است با بهره برداری نامناسب از منابع و امکانات که شامل اتلاف مواد، نیروی کار، تجهیزات، زمان و در نتیجه افزایش هزینه‌آموزش‌ها می‎باشد. هنگامی که یکی از مشتریان از سطح کیفیت محصول راضی نگردد، عدم حسن نیت او را ‌در مورد تولیدکننده به دنبال خواهد داشت.

تلاش بیشتر کارکنان سازمان برای بهبود و بررسی علل عدم رضایت مشتری، موجب بالا رفتن هزینه‌آموزش‌ها می‎شود. در مقابل کیفیت مطلوب به معنی استفاده مناسب از منابع و در نتیجه هزینه‎های کمتر می‎باشد. عامل اصلی در چنین دیدگاه نادرستی در دسترس نبودن اطلاعات و داده‎های بامعنی در خصوص ارتباط بین سطح کیفیت و هزینه است.

در واقع باور عمومی این است که: کیفیت عملاً قابل اندازه‎گیری و بیان توسط هزینه نمی‎باشد. از جمله عوامل چنین تفکری وجود ساختار سنتی سیستم‎های حسابداری است که هیچ گونه تلاشی در جهت عددی کردن کیفیت نکرده اند. متقابلاً هزینه کیفیت به سادگی با ساختار حسابداری مرسوم قابل تطبیق نیست. علت دیگر، عدم تمایل بسیاری از مسئولین بخش‎های کنترل کیفیت نسبت به روبه‎رو شدن با اندازه‎گیری و سنجش هزینه‎های مربوط به کیفیت می‎باشد. زیرا آن ها معتقدند که ممکن است هزینه‎های کیفیت منجر به کاهش شدید و نادرست بودجه مربوطه و در نتیجه باعث اختلال در برنامه‎های کیفیت گردد. در صورتی که اینگونه نبوده و این تکنیک از جمله عوامل مؤثر در برنامه‎ ریزی استراتژی تجاری شرکت و سیستم مدیریت کیفیت می‎باشد (صالحی، ۱۳۹۰).

۲-۸٫ دلایل ناکامی سیستم هزینه یابی کیفیت

اگر چه هزینه یابی کیفیت در سطح مطالعات نظری مورد توجه و علاقه بسیاری از پژوهشگران مالی قرار گرفته است، اما دستاوردهای عملی در این حوزه تا حدود نسبتا کمی در شرکت ها به صورت مسکوت باقی مانده است. مطالعات انجام شده در ارتباط با هزینه های کیفیت مانند ایتر^[۱۷](۱۹۹۶)، اندرسون و اسدیتول^[۱۸](۱۹۹۸)، اسچیفاروا و تامسون^[۱۹](۲۰۰۶) نمونه هایی از پژوهش های علمی گستره ای است که در این حوزه صورت گرفته ولی درعمل هیچ گونه بهبود یا اثر قابل ملاحظه ای را ایجاد نکرده است. علاوه بر این، گوناگونی معیارهای هزینه کیفیت به صورت محدود باقی مانده است، نمونه های کاربرد عملی این سیستم هزینه یابی محدود بوده و اعتبار آن-ها برای تصمیم گیری به طور جدی مورد بحث قرار نگرفته است (مندل و شاه^[۲۰]، ۲۰۰۲). برخی از عواملی که در عدم موفقیت و ناکامی سیستم هزینه یابی کیفیت مؤثر بوده اند به شرح زیر بیان می‌گردد:

– هزینه : سبز بودن به کارایی بیشتر منافع و صرفه جویی های مالی منجر می شود (از ورودی کمتری استفاده می شود)

– فلسفه : اگر شرکت ها اهداف زیست محیطی را مانند سایر اهدافشان ارزش گذاری کنند در نتیجه استراتژی های آنان نیز سبز طراحی می شود .

استراتژی های بازاریابی و بازاریابی سبز

فرایند بازاریابی شامل یک دامنه وسیعی از فعالیت های استراتژیکی تا تاکتیکی است . در بحث ما ، مفهوم قواعد بازاریابی شامل استراتژی های بازاریابی و آمیخته های بازاریابی است . ما از این مفاهیم که توسط کاتلر ارائه شد استفاده می‌کنیم .

استراتژی بازاریابی به وسیله یک حلقه مستمر که توالی آن با اندازه گیری تقاضا ، بخش بندی ، هدف گذاری و موقعیت یابی که منجر به مزیت رقابتی می شود ، به وجود می‌آید .

استفاده از چارچوب ارائه شده استراتژی بازاریابی و آمیخته های بازاریابی موضوعاتی را در بازاریابی سبز به شرح زیر می‌تواند تشریح کند :

۱- اندازه گیری تقاضا : پیشرفت بازاریابی سبز موضوعی است که در سال ۱۹۹۰منجر به افزایش بیشمار مشتریان سبز شد . در این بررسی ها تقاضای بازار به وسیله شناسایی اندازه بازار سبز اندازه گیری شد . (بومان ،۲۰۰۷)^[۳۲]

استراتژی های بازاریابی سبز با تحقیقات بازار درباره خواسته ها ، نیازها ، طرز تلقی ، باورها و دانش مشتریان آغاز می شود . (پیت و کران،۲۰۰۵)^[۳۳]

۲- بخش بندی و هدف گذاری : بخش بندی بازار فرآیندی است که در آن یک بازار به ‌گروه‌های مشتریان با نیازها ، ویژگی ها و رفتارهای مختلف تقسیم می شود . در فرایند هدف گذاری بخش ها ارزیابی شده و شرکت ها درباره مرتب کردن بخش ها تصمیم گیری می‌کنند . برای مثال بخش بندی بازار ‌بر اساس ویژگی های سبز مشتریان .

۳- موقعیت گذاری : زمانی که مشتریان سبز شناسایی می‌شوند ، نیازهای محصول ‌بر اساس خواسته گروه موقعیت گذاری می شود که این موقعیت گذاری به وسیله آمیخته بازاریابی است .

در قواعد بازاریابی ، تجزیه و تحلیل تقاضا فقط شامل شناسایی تعداد مشتریان سبز نمی باشد و تجزیه و تحلیل فرصت های آینده و رایج بازار را نیز در بر می‌گیرد . دامنه تمرکز در بازار سبز تحقیق روی تعیین اندازه و ویژگی های بازار سبز است .

متأسفانه اکثر مردم معتقدند که بازاریابی سبز منحصراًً به ترفیع یا تبلیغ محصولات با ویژگی‌های محیطی اشاره دارد. کلماتی مانند: بدون فسفات، قابل بازیافت و سازگار با لایه ازون مواردی هستند که اغلب مصرف کنندگان آن ها را با بازاریابی سبز مرتبط می‌دانند. در حالی که این کلمات فقط نشانه هایی از بازاریابی سبز هستند. به طور کلی بازاریابی سبز مفهوم بسیار وسیعتری است که می‌تواند در کالاهای مصرفی، صنعتی و یا حتی خدمات اعمال شود. (پلونسکی) بازاریابی سبز به توسعه و بهبود قیمت‌گذاری، ترفیع و توزیع محصولاتی اطلاق می‌شود که به محیط آسیب نمی‌رسانند (پراید و فیرل، ۱۹۹۵).

سالمون و استوارت بازاریابی سبز را چنین تعریف می‌کنند: یک استراتژی بازاریابی است که از طریق ایجاد مزایای قابل تشخیص محیطی بر اساس آنچه که مشتری انتظار آن را دارد از محیط حمایت می‌کند (سالمون و استوارت، ۱۹۹۷). انجمن بازاریابی آمریکا در سال ۱۹۷۶ بازاریابی سبز را چنین تعریف می‌کند: مطالعه جنبه‌های مثبت و منفی بازاریابی روی آلودگی و کاهش منابع انرژی و سایر منابع. ولی باید بیان نمود که این تعریف جامع نیست و بایستی تعریف جامع تری را بیان کرد.

پلونسکی بازاریابی سبز را چنین تعریف می‌کند: بازاریابی سبز یا محیطی شامل تمام فعالیت‌هایی است که برای ایجاد و تسهیل مبادلات به منظور ارضای نیازها و خواسته‌های بشری طراحی می‌شود به طوری که این ارضاء نیازها و خواسته‌ها با حداقل اثرات مضر و مخرب روی محیط زیست باشند (پلونسکی). نکته مهمی که باید به آن اشاره نمود این است که در بازاریابی سبز باید اظهار شود که کمتر به محیط زیست آسیب می‌رسد نه اینکه اصلاً به محیط آسیب نمی‌رسد.

می‌توان اظهار داشت که شرکت‌ها از طریق بازاریابی سبز یک مزیت رقابتی را در مقابل شرکت‌های غیر مسئول به دست می‌آورند. نمونه های فراوانی از شرکتهایی وجود دارند که تلاش می‌کنند تا در مقابل محیط بیشتر مسئولیت‌پذیر باشند تا بتوانند بهتر نیازهای مصرف کنندگان را ارضا کنند. مثلاً تولید کنندگان تیونا، تکنیک های ماهیگیری را اصلاح کردند چرا که دلواپسی مردم نسبت به تورهای ماهیگیری و در نتیجه مرگ دلفین‌ها بالا رفته بود. در بازاریابی سبز، مفاهیم سبز دیگری وجود دارد از جمله:
مصرف کنندگان سبز: مصرف کنندگان سبز افرادی هستند که خیلی ‌در مورد محیط طبیعی نگرانند و خرید و رفتارهای مصرفی‌شان را به منظور حمایت از محیط از طریق خرید محصولاتی که از نظر محیطی سالم‌اند اصلاح می‌کنند (گاوونی، ۲۰۰۴).

تولید سبز: تولید با بهره گرفتن از ‌فناوری‌هایی که آلودگی را محدود و یا حذف می‌کنند و یا اثرات محیطی سودمندی دارند.

حسابداری سبز: رویه‌های حسابداری که سعی می‌کنند ارزش پولی برای سرمایه های اکولوژیک و صدماتی که به جنگلها وارد می‌شود را در نظر ‌گیرند (ویتزل، ۱۹۹۹).

به طور کلی می‌توان گفت سبز واژه‌ای است که در بازاریابی ریشه در مباحث اکولوژیک و محیط دارد و سازمان‌ها یا افراد زمانی که می‌خواهند راجع به فشارهای محیطی یا اکولوژیکی صحبت کنند آن را به کار می‌برند.

۲-۹-دلایل سبز بودن

نتیجه تحقیقات نشان داده است که فعالیت‌های محیطی بندرت با معیارهای ارزیابی سازمانی همخوانی دارند. به علاوه بسیاری از شرکت‌ها از مقیاس‌های سنتی از قبیل: سود، نرخ بازده سرمایه گذاری، سهم بازار و غیره برای ارزیابی خودشان نسبت به مسائل محیطی استفاده می‌کنند. تعداد کمی از شرکت‌ها دریافته‌اند که سبز بودن مزیت‌های استراتژیک به آن ها می‌دهد (پلونسکی و رزنبرگر، ۲۰۰۱). موضع سازی مناسب زمانی شروع می‌شود که شرکت آنچه را که عرضه می‌کند نسبت به شرکت‌های رقیب تفاوت واقعی داشته باشند و بدین وسیله برای مشتریان ارزش‌آفرینی می‌کند (کاتلر، ۱۹۹۹).

لذا با توجه به اینکه مسائل محیطی و اجتماعی امروزه برای مشتریان اهمیت بالایی دارند، رعایت مسائل زیست محیطی در فعالیت‌های بازاریابی باعث ایجاد مزیت رقابتی برای شرکت خواهد شد و از این طریق شرکت می‌تواند به ایجاد یک پایگاه خوب در بازار دست یابد. دلیل اصلی سبز بودن به اقتصاد بر می‌گردد. اقتصاد مطالعه این است که چگونه افراد با توجه به منابع محدود سعی دارند خواسته‌های نامحدود را ارضا کنند. وقتی که ادبیات بازاریابی بررسی می‌شود چندین دلیل برای افزایش فعالیت‌های بازاریابی سبز توسط شرکت‌های بسیاری ذکر شده که در اینجا سعی بر این است تعدادی از آن ها بیان شود.

سبز بودن می‌تواند در نتیجه فشارهای درونی و یا بیرونی رخ دهد (پلونسکی و رزنبرگر، ۲۰۰۱). از جمله فشارهای بیرونی که باعث سبز بودن می‌شوند می‌توان موارد زیر را نام برد:

۱ -ارضای تقاضای مصرف کنندگان: امروزه شرکت‌ها و سازمان‌ها مجبورند به خاطر ارضای نیازهای مشتریان و عمل به مسئولیت اجتماعی و حمایت از حقوق مصرف کنندگان، مسائل مربوط به حفظ محیط زیست را در فعالیت‌های خود جای دهند. مثلا مک دو نالد نمونه بارزی است که به خاطر حمایت از حقوق مصرف کنندگان و ارضای تقاضای آن ها ترکیب بسته‌بندی‌های خود را عوض ‌کرده‌است.

بدین ترتیب شرط برائت تا زمانی مؤثر و نافذ است که پزشک در انجام اعمال خود مرتکب تقصیر و خطا نشده باشد و مقرّرات مربوط به اثر برائت، در صورت عدم بروز خطا یا قصور پزشکی، جاری و ساری خواهند بود؛ آرای شعب دیوان عالی کشور نیز گواه این واقعیّت هستند که تأثیر شرط برائت در رفع ضمان مالی، در صورتی است که هیچگونه قصور و سهل انگاری از سوی پزشک رخ نداده باشد.

در رابطه با تقصیر عمدی می توان گفت اگر پزشک در نتیجه ی اقدام نامتعارف و خلاف معمولِ حرفه ی پزشکی، به بیمار زیان برساند، شرط برائت بی تأثیر است؛ زیرا نظم عمومی نمی پذیرد که پزشک، در پناه نهاد قانونی همچون برائت، آزادانه به همنوع خویش زیان و ضرر برساند.

انتفاء اثر برائت در خصوص خطای پزشک هم صدق می‌کند و در فقه نیز نظر مشهور آن است که خطای پزشک، اثر برائت را زائل می‌کند. در این باره گفته شده است: “در فقه امامیه نیز نظر مشهور بر آن است که مشروط به عدم سهل انگاری و قصور در انجام وظیفه، چنانچه صاحب مشاغل پزشکی با اطّلاع و مهارت کافی و اخذ برائت به درمان بیمار اقدام کنند، آنان در برابر خطرات احتمالی ناشی از مبادرت به درمان ضامن محسوب نمی شوند.”^[۲۳۸]

برخی گفته اند با اخذ برائت پیش از اقدام پزشکی، پزشک در هیچ صورتی، ولو مرتکب بی احتیاطی یا بی مبالاتی هم شده باشد، مسئول تلف یا نقص عضو یا خسارات مالی پدید آمده نخواهد بود؛ این دسته چنین استدلال می‌کنند که اساساً پیش‌بینی شرط برائت در قانون، برای رفع مسئولیت پزشک در مواردی است که وی مرتکب تقصیر شده است و در غیر این صورت و در حالتی که تقصیری مرتکب نشده است بر اساس قاعده ی امانت و احسان، اصلاً مسؤولیتی ندارد و دیگر نیازی به اخذ برائت نیست؛ اما این طور به نظر نمی رسد و عدالت حکم می‌کند که اثر برائت، مشروط به عدم سهل انگاری و عدم قصور در انجام وظیفه باشد. تأکید عرف و رویه ی پزشکی نیز در سراسر دنیا بر نفی هر گونه بی احتیاطی و بی مبالاتی در حرفه ی مقدس پزشکی، شاهد این مدعاست.

“می توان گفت تقریباً همه ی حقوق ‌دانان اتفاق نظر دارند که ابراء پزشک از مسئولیت مدنی، صرفاً در صورتی مؤثر است که رفتار پزشک متعارف بوده باشد؛ تعدی و تفریط یا خطای پزشک اثر برائت را به عنوان یکی از مصادیق شرط عدم مسئولیت، زائل می‌کند.”^[۲۳۹]

از این رو اولاً شرط برائت از مصادیق شرط عدم مسئولیت است و ثانیاًً اثر برائت چنانچه دیه را بنابر نظر برخی، مجازات کیفری فرض کنیم، رافع مسئولیت کیفری است و در غیر این صورت، شرط برائت رافع مسئولیت مدنی پزشک است و ضمان مالی را از بین می‌برد.

نتیجه:

از آن چه گفته شد معلوم گردید که:

۱- مداخله ی پزشک بدون رضایت قبلی بیمار، جرم تلقی می شود؛ حتی اگر اقدام پزشک، مشروع، متعارف و به نفع بیمار باشد؛ زیرا تصرف بدون اذن، در حکم تعدی به حقوق و آزادی های بیمار و ضرب و جرح عمدی تلقی می شود و در نتیجه مسئولیت کیفری به بار می آورد.

۲- پزشک برای انجام هر اقدامی، نسبت به تن و روان بیمار، جز در موارد استثناء که اخذ رضایت ممکن نیست، باید اخذ رضایت نماید؛ در این صورت دو حالت مفروض است:

۱-۲- نفس عمل جرم است؛ رضایت بیمار بی تأثیر است؛ اگر در حین اقدام، پزشک مرتکب جرمی گردد، اخذ رضایت، وصف مجرمانه را زائل نمی کند و رافع مسئولیت کیفری نیست. (مستنبط از ماده ی۵۹ ق.م.ا.)

۲-۲- اقدام پزشک، جرم نیست، اما نامتعارف است؛ در این صورت رضایت بیمار، رافع مسئولیت کیفری پزشک خواهد بود، اما رافع ضمان مالی نیست. (م. ۳۱۹ ق.م.ا)

۳-۲- عمل جرم نیست و اقدام پزشک متخصص، متعارف است؛ اختلاف نظر است که آیا رضایت در این فرض رافع ضمان مالی هست یا خیر؛ برخی گفته اند رضایت، رافع ضمان مالی نیست و اخذ برائت، پیش از اقدام قانونی و متعارف پزشک، رافع مسئولیت مدنی و ضمان مالی است. (مستنبط از م ۶۰ ق.م.ا)

۳- رضایت و برائت اخذ شده اند، ولی اقدام نا متعارف است؛ رافع مسئولیت نیستند؛ رضایت و برائت تنها در اقدام متعارف پزشک مؤثر و موجب رفع مسئولیت هستند و شامل رفتار غیر متعارف و تقصیر پزشک نمی شوند.

در پایان از مطالب فوق می توان درباره ی تفاوت رضایت و برائت چنین نتیجه گرفت که رضایت در اقدامات قانونی و متعارف پزشک، صرفاً رافع مسئولیت کیفری است و برائت در صورت عدم تقصیر، رافع مسئولیت مدنی پزشک است.

فصل چهارم

ارکان رضایت

طرح مطلب

نویسندگان، جهت معتبر بودن رضایت بیماران و تأثیر آن بر رفع مسئولیت کیفری پزشک، تحقق شرائطی را ضروری دانسته اند که ذیلاً به آن ها اشاره می شود:

1. 1. زمان اخذ رضایت: رضایت باید پیش از انجام عمل جراحی یا طبی یا مقارن آن باشد؛ رضایت بعدی، گذشت محسوب می شود و در جرایمی که گذشت در آن ها مؤثر است موجب تخفیف مجازات یا موقوفی اجرای حکم است.^[۲۴۰] در خصوص زمان اخذ رضایت به نظر می‌رسد مقصود این است که طبق بند ۲ م ۵۹ ق.م.ا در صورتی اقدام پزشک موجه است و جرم محسوب نمی شود که قبل از اقدام، رضایت اخذ شده باشد و در واقع این رضایت قبل از اقدام است که علت موجهه ی جرم محسوب می شود و اقدام قبل از اخذ رضایت جرم ضرب و جرح عمدی تلقی می شود؛ مگر این که اقدام بدون اذن بیمار، برای نجات جان وی ضروری باشد.

1. 1. اقدام متعارف پزشک: طبق بند ۲ م ۵۹ ق.م.ا، رعایت موازین علمی و فنی در حین اقدامات درمانی جهت تأثیر رضایت اخذ شده، ضروری است.^[۲۴۱] همچنین پزشک ملزم است در محدوده ی رضایت اقدام کند؛ مگر این که اقدام خارج از محدوده ی اذن بیمار، برای نجات جان وی ضروری باشد.^[۲۴۲]

1. 1. اهلیت رضایت دهنده: مثلاً رضایت صغیر و مجنون مؤثر نیست؛^[۲۴۳]

1. 1. اختیار: رضایت باید آزادانه و عاری از هر گونه عیب باشد و رضایتی که با فریب و اکراه، معیوب شده باشد، مثلاً با به کار بردن روش هایی مانند ارعاب و تطمیع برای تأیید فرم،^[۲۴۴] به واسطه ی عدم اختیار، مؤثر نیست.^[۲۴۵]

1. معلوم بودن موضوع: رضایت باید آگاهانه باشد؛ یعنی موضوع رضایت باید مشخص باشد؛ مثلاً به کار نبردن عبارات تخصصی پزشکی، خارج از درک بیمار در فرم های اخذ رضایت و آگاهی کامل بیمار یا اولیاء وی از جریان کامل بیماری، نوع درمان یا عمل جراحی و بیهوشی و عوارض و اقدامات درمانی.^[۲۴۶]

با توجه به مطالب بالا می توان گفت رضایت شامل سه رکن اهلیت، اختیار و آگاهی است؛ “برای اینکه رضایتی مؤثر باشد بیمار باید دارای ظرفیت و صلاحیت انتخاب یکی از گزینه های موجود شناخته شود؛ به علاوه رضایت باید داوطلبانه باشد؛ فرایند رضایت، در واقع دعوت از بیمار برای مشارکت در تصمیمات است؛ همچنین رضایت باید آگاهانه باشد؛ پزشک موظف است در این فرایند، اطلاعات، توصیه ها و استدلال ها را با بیمار در میان بگذارد. درک بیمار از اطلاعات ارائه شده به همان میزان ضرورت دارد که ارائه ی اطلاعات اهمیت دارد.”^[۲۴۷]

سایر شرایط در فصل قبل تحت عنوان شرایط تأثیر رضایت مورد بررسی قرار گرفت و در این فصل ذیل سه مبحث به بررسی ارکان رضایت خواهیم پرداخت؛

مبحث اول: اهلیت^[۲۴۸] (صلاحیت بیمار^[۲۴۹] ، ظرفیت تصمیم گیری^[۲۵۰])

مبحث دوم: اختیار^[۲۵۱]

مبحث سوم: آگاهی^[۲۵۲]

مبحث اول ـ اهلیت، ظرفیت تصمیم گیری بیمار و تصمیم گیری فرد جایگزین

۱- سیگنال نرمال^[۳۸]

۲- کمبود ولتاژ^[۳۹]

۳- بیشبود ولتاژ^[۴۰]

۴- قطعی^[۴۱]

۵- هارمونیک­ها^[۴۲]

۶- گذرا^[۴۳]

۷- کمبود ولتاژ+هارمونیک­ها

۸- بیشبود ولتاژ+هارمونیک­ها

۹- فلیکر^[۴۴]

جدول (۴-۱) مختصری از جزیئات همه اغتشاشات همراه با پارامترهای کنترلی را تعریف و معادلات آن ها را ارائه می­دهد.

جدول(۴-۱): مدل­های اغتشاشات کیفیت توان

PQ disturbance

Class

Symbol

Model

Parameters

Pure signal

C1

Frequency: 50 Hz A=1

Sag

C2

Swell

C3

Interruption

C4

Harmonic

C5

Transient

C6

Sag+

Harmonics

C7

Swell+

Harmonics

C8

flicker

C9

تولید داده با بهره گرفتن از معادلات پارامتری برای تست و امتحان طبقه ­بندی کننده بنا به دلایلی دارای مزایایی است. این معادلات امکان تغییر پارامترهای سیگنال­های آموزش و تست را در رنج وسیع و قابلیت کنترل بالایی ممکن می­سازد. سیگنال­های شبیه­سازی شده با این روش خیلی به موقعیت­های واقعی نزدیک هستند. از طرف دیگر سیگنال­های مختلف متعلق به یک کلاس و گروه مشابه امکان تخمین قابلیت عمومیت دادن طبقه ­بندی کننده را می­دهد.

مجموعه داده ­های اغتشاشات به دو مجموعه داده آموزش و تست طبقه ­بندی می­ شود. ۱۰۰ حالت از هر کلاس با پارامترهای مختلف برای آموزش و ۱۰۰ حالت برای تست تولید شده است. فرکانس نرمال ۵۰ Hz است و یک شکل موج از وقایع کیفیت توان در شکل (۴-۲) نشان داده شده است.

شکل(۴-۲): سیگنال­های وقایع کیفیت توان

۴-۱-۲- مرحله استخراج ویژگی:

تبدیل S با تغییر عرض به صورت معکوس، فرکانس آنالیز چند وضوحی^[۴۵] را برای سیگنال متغیر با زمان اجرا می­ کند. این وضوح زمانی بالا را در فرکانس­های بالا و وضوح فرکانسی بالا را در فرکانس­های پایین به دست می­دهد. از آنجایی که اغتشاشات کیفیت توان جزء سیگنال­های غیر ایستا هستند، ST می ­تواند به طور مؤثری به کار گرفته شود.

در این پژوهش سیگنال­های اغتشاشی با کمک نرم افزار متلب^[۴۶] [۲۶] شبیه­سازی ‌شده‌اند. فرکانس نمونه­برداری برابر با (۶۴×۵۰) یعنی ۳٫۲ کیلوهرتز است. نه گونه از اغتشاشات کیفیت توان شبیه­سازی شده است.

لذا از ماتریس S، اطلاعات مهم مانند دامنه، فرکانس و فاز می ­تواند استخراج گردد. این اطلاعات در شکل (۴-۳) و (۴-۴) برای چند نوع از اغتشاشات یعنی کمبود و بیشبود ولتاژ و هامونیک با کمبود، نشان داده شده است. برای سادگی تنها چند نوع از اغتشاشات (کمبود، بیشبود ولتاژ، هارمونیک+کمبود و هارمونیک تنها) در اینجا نمایش داده شده است. در شکل (۴-۳-الف)، خط ضخیم مکان هندسی ماکزیمم مقادیر المان­های موجود در ستون ماتریس S، متناظر با هر لحظه زمانی است. شکل (۴-۳- ب) کانتور فرکانسی ماتریس S که ماکسیموم دامنه فرکانسی اجزا ماتریس را نمایش می­دهد. شکل (۴-۳- ج) ماکزیمم دامنه اجزای فرکانسی موجود در سیگنال را نمایش می­دهد. شکل (۴-۳- د) کانتور S ماتریس S که تصویر کاملی از کمبود ولتاژ را نمایش می­دهد. به منظور تعیین فاز ماتریس S، المان­هایی که ماکزیمم دامنه را در هر ستون دارند تعیین شده و فاز متناظر با آن محاسبه می­گردد. متشابهاً شکل (۴-۴- الف-ب – ج) مشخصات ذکر شده بالا را برای اغتشاش بیشبود ولتاژ و شکل (۴-۵- الف تا د) برای اغتشاش کمبود ولتاژ با هامونیک و شکل (۴-۶) برای اغتشاش هارمونیک تنها نمایش می­دهد.

الف

ب

ج

د

شکل (۴-۳): کمبود ولتاژ و شکل موج ویژگی­ها

الف

ب

ج

شکل (۴-۴): بیشبود ولتاژ و شکل موج ویژگی­ها

الف

ب

ج

د

شکل (۴-۵): کمبود ولتاژ با هارمونیک و شکل موج ویژگی­ها

الف

ب

ج

د

شکل (۴-۶): هارمونیک و شکل موج ویژگی­ها

استخراج ویژگی با به کارگیری تکنیک­های آماری استاندارد بر روی ماتریس S انجام می­ شود. ویژگی­های زیادی مانند دامنه، شیب (گرادیان) دامنه، میانگین، انحراف معیار و انرژی سیگنال تبدیل یافته به منظور طبقه ­بندی صحیح، به طور گسترده استفاده شده است. از آنجایی که هدف به دست آوردن دقت طبقه ­بندیِ قابل قبول است، برخی از ویژگی­های نامبرده شده بالا می ­تواند مورد استفاده قرار گیرد.

در این پژوهش، ویژگی­هایی ‌بر اساس انحراف استاندارد و انرژی سیگنال تبدیل یافته به صورت زیر استخراج می­ شود: [۳۹]

ویژگی ۱: انحراف معیار مجموعه داده ­های کانتور دامنه.

ویژگی ۲: انرژی مجموعه داده ­های کانتور دامنه.

ویژگی ۳: انحراف معیار مجموعه داده ­های کانتور فرکانس.

ویژگی ۴: انحراف معیار مجموعه داده ­های کانتور فاز.

ویژگی ۵: انرژی مجموعه داده ­های کانتور فرکانس

ویژگی ۶ تا ۱۰: انرژی کانتور سطوح ۱ تا ۵

برای نشان دادن کارآمدی ویژگی­های استخراج شده به منظور طبقه ­بندی اغتشاشات کیفیت توان، شمای سه بعدی سه تا از ویژگی ها در اشکال (۴-۷- الف- ب- ج) آمده است. به وضوح مشخص است که ویژگی­های استخراج شده می ­توانند فضا را به بخش­های مجزایی تقسیم نمایند.

لذا این ویژگی­ها می ­توانند در تشخیص وقایع کیفیت توان به کار گرفته شوند. از طرف دیگر با انتخاب ویژگی­های مناسب، ماشین یادگیری می ­تواند به راحتی الگوهای مختلف را از یکدیگر تشخیص دهد.

(الف) انحراف معیار مجموعه داده­هایی که شامل المان­هایی متناظر با دامنه ماکزیمم هر ستون ماتریس S است.

(ب) انرژی مجموعه داده­هایی که شامل المان­هایی متناظر با دامنه ماکزیمم هر ستون ماتریس S است.

(ج) انحراف معیار مجموعه داده­هایی که شامل المان­هایی متناظر با دامنه ماکزیمم هر ردیف ماتریس S است.

شکل (۴-۷): شمای سه بعدی ویژگی­های استخراج شده

در مقابل، بعضی ویژگی‌ها از تجزیه سیگنالها به جزئیات استخراج می­شوند، شکل (۴-۸). به منظور تشخیص موثرتر انواع اغتشاشات کیفیت توان بیشتر ویژگی‌های مفید از سیگنال‌های تجزیه شده استخراج می­شوند. با بهره گرفتن از موجک مادر سیگنال را به چندین سطح تجزیه می­کنیم. [۵۱]، [۵۲] مشخص شده است که اکثر ویژگی‌های مفید با تجزیه در چهار سطح از فیلترهای تبدیل موجک مادر به دست می ­آید.

ویژگی ۱۱: انحراف معیار سطح دو تجزیه سیگنال.

ویژگی ۱۲: مینیموم مقدار سطح چهار تجزیه سیگنال.

در حقیقت مردمی‌که ثروتمندتر از دیگران هستند از بهزیستی روانشناختی بالاتری برخوردارند ولی وقتی سطح درآمد افزایش می‌یابد، بهزیستی روانشناختی به همراه آن لزوماًً بالا نمی‌رود. البته در این میان عامل موقعیت وقدرت که همگام با درآمد تغییر می‌کنند، می‌توانند علت تأثیر بر روی بهزیستی روانشناختی باشند و نکته آخر اینکه تأثیر درآمد بر بهزیستی روانشناختی به مقایسه ی اجتماعی بستگی دارد.از عوامل مؤثر بر بهزیستی روانشناختی سن، جنس ونژاد نیز مطرح وچنین نتیجه گیری شده است که اشخاص جوان سطح‌های بالاتری از لذت را تجربه می‌کنند اما اشخاص پیر تر میل دارند که درباره زندگیشان به شیوه های مثبت تری قضاوت کنند وزنان جوان بهزیستی روانشناختی بیشتری نسبت به مردان جوان دارند وزنان پیر کمتر از مردان پیر از بهزیستی روانشناختی برخوردارند و در زمینه ی نژاد سیاه پوستان نسبت به سفید پوستان با کنترل همه ی عوامل، از بهزیستی روانشناختی کمتری بر خور دارند(اید ولارسن،۲۰۰۸).

در ارتباط با استخدام وشغل، افراد بیکار، بهزیستی پایین تری نسبت به تمامی‌گروه ها حتی وقتی که تفاوت درآمد کنترل شده بود، داشتند. لذا بیکاری بر روی روی بهزیستی روانشناختی تأثیر ویرانگری دارد. در ارتباط با تحصیلات^[۱۵۴] وقتی عوامل دیگر کنترل می‌شوند تحصیلات تأثیر قابل ملاحظه ای بر بهزیستی روانشناختی ندارند. البته چنین نتیجه ای ‌در مورد زنان صدق نمی‌کند(اید ولارسن،۲۰۰۸).

تحقیقات کیگانگاس وکینونن^[۱۵۵] (۲۰۰۳)نشان دادکه عزت نفس وخوش بینی به عنوان متغیر تعدیل کننده بر روی هیجانات واسترس‌های روانی در مردان شاغل مؤثر است وعزت نفس به عنوان یک متغیر تعدیل کننده بین وضعیت سازمانی وامنیت شغلی عمل می‌کند. این مطالعه پیشنهاد می‌کند که عزت نفس وخوش بینی منابع مهمی‌هستند که بر روی بهزیستی روان شناختی اثر گذارند.

مذهب ومشارکت نیز به طور مثبت بر بهزیستی روانشناختی تأثیر گذار است. از میان تمام عوامل ازدواج ورضایت خانوادگی قوی ترین عامل پیش‌بینی بهزیستی روانشناختی است. همچنین تماس اجتماعی به عنوان راهی برای بهبوداست وافزایش یا کاهش بهزیستی روانشناختی در تماس اجتماعی با تغییرات همزمان بهزیستی روانشناختی همراه است(لوکاس، کلارک، جورجلیس ودینر،^[۱۵۶]۲۰۰۳).

رویدادهای زندگی نیز یک رابطه قوی با بهزیستی روانشناختی رانشان می‌دهد اما نسبت به عوامل دیگر رابطه نسبتاً کمتری دارند، رویدادهای خوب با عواطف مثبت ‌و رویدادهای بد با عاطفه منفی در ارتباط می‌باشند.فعالیت نیز پیش‌بینی‌های خوبی برای بهزیستی روانشناختی هستند در واقع ارتباط بین فعالیت ‌و بهزیستی روانشناختی بستگی به شخصیت فرد دارد. اشخاص برونگرای فعال، بهزیستی روانشناختی بالاتری دارند. در میان تمام مؤلفه‌های شخصیتی عزت نفس یکی از قوی ترین پیش‌بینی‌های بهزیستی روانشناختی است.هوش نیز از دیگر از مؤلفه‌هایی است که با بهزیستی روانشناختی ارتباط داردهمچنین تحقیقات نشان می‌دهند که رابطه ی نسبتاً بالایی بین تندرستی خود ارزیابی شده ‌و بهزیستی روانشناختی وجود دارد واین رابطه به خصمص در زنان قوی تر وپایدار تر است(دینر وسلیگمن،۲۰۰۲).

شواهد زیادی وجود دارد که شرایط محیط زندگی وعوامل جمعیت شناختی برای تغییرات در شاخص بهزیستی مهم به حساب می‌آید، اکنون یکی از مسائل مورد علاقه روانشناسان مثبت گرا توجه به فاکتورهای شخصیتی ونقش مؤثر آن در بهزیستی روانشناختی است. پژوهش‌های گسترده ‌و متقاعد کننده نشان داده‌اند که شخصیت در شاخص بهزیستی روانشناختی نقش اساسی دارد(مایرز ودینر،۱۹۹۵).

درپژوهشها پژوهشگران ‌به این ئنتیجه رسیدند که هیچ یک از عوامل عمده جمعیت شناختی ازقبیل سن، جنس، پایگاه اقتصادی اجتماعی وتاحدی میزان در آمد اصلاً رابطه قوی با میزان بهزیستی روان شناختی ندارند. اندر یوزو ویتی (۱۹۷۶) با تخمین احتساب تمام متغییرهای جمعیت شناختی رقمی‌کمتر از ده درصددر بهزیستی روان شناختی ارائه دادند(کمپل،۱۹۸۱؛رایان و دسی،۲۰۰۱).

۲-۴-۷-۱- شخصیت و بهزیستی روانشناختی

می‌توان گفت تغییر در شاخص بهزیستی روانشناختی به وسیله ویژگی‌های شخصیت نوروز گرایی ^[۱۵۷]و برون گرایی^[۱۵۸] تبیین می‌شود وبه طور اساسی شخصیت می‌تواند شاخص بهزیستی روانشناختی در بیست سال آینده را پیش‌بینی کند. تحقیقات نشان داده‌اند که بهزیستی با تحصیلات بالاتر و همچنین با باز بودن^[۱۵۹] نسبت به تجربیات جدید ارتباط قوی دارد. بسیاری از تحقیقات بر روی رابطه نوروز گرایی وبرون گرایی وشاخص بهزیستی روانشناختی متمرکز شده است که نشان می‌دهد بین نوروز گرایی وشاخص بهزیستی روانشناختی یک رابطه قوی وجود دارد(چیکو-لیبران^[۱۶۰]،۲۰۰۶).

تحقیق گومز وکرینگزر وبانگرتر وگروب^[۱۶۱](۲۰۰۹) نیز نشان داد که بین ابعاد پنج گانه شخصیت با وقایع مثبت ومنفی زندگی، کیفیت زندگی وشادکامی‌به عنوان ‌متغیرهای بهزیستی روانشناختی رابطه وجود دارد. استیل، اشمیت وشولتز^[۱۶۲] (۲۰۰۸) نیز در یک مطالعه فرا تحلیل نشان دادکه بین عوامل مختلف شخصیتی نشان داد که بین عوامل مختلف شخصیتی وشاخص‌های بهزیستی روانشناختی ارتباط وجود دارد.در واقع بیشتر از ۳۹ درصد از واریانس در شاخص بهزیستی روانشناختی با عوامل شخصیتی تبیین می‌شود(استیل،اشمیت و شولتز،۲۰۰۸؛دینر وسلیگمن،۲۰۰۳).که بسیار بالا تر از میزانی است که به دینو وکوپر^[۱۶۳] (۱۹۹۸) گزارش شده بود. دینر ولوکاس (۱۹۹۹) نشان دادند که مسائلی مانند برون گرایی بالا وروان رنجور خویی پایین رابطه قوی با بهزیستی روانشناختی دارد.

نتایج پژوهش‌های طولی نشان داد که بهزیستی روانشناختی مبانی ژنتیکی و وراثتی دارد.بر اساس نتایج به دست آمده مواردی مانند برون گرایی،روانجور خویی رابطه قوی با بهزیستی روانشناختی دارد اما عوامل بیرونی^[۱۶۴] که اکتسابی است مانند سطح درآمد، تعداد دوستان ویا سلامتی رابطه ضعیفی با بهزیستی روانشناختی دارد(لوکاس ودیرنفورت^[۱۶۵]،۲۰۰۶)

در پرسشنامه پنج عاملی بزرگ شخصیتی، شش وجه برون گرایی که شامل خون گرمی^[۱۶۶]،معاشرتی بودن^[۱۶۷]، جسارت^[۱۶۸]، فعالیت^[۱۶۹]،هیجان خواهی ^[۱۷۰]وهیجانات مثبت^[۱۷۱] است،با بهزیستی روانشناختی رابطه دارد. همچنین ریف (۱۹۸۹) نشان دادکه ابعاد پذیرش خود وداشتن هدف در زندگی ‌و تسلط بر محیط از پرسشنامۀ بهزیستی روانشناختی وی با ثبات هیجانی،برون گرایی وبا وجدان بودن رابطه دارد(کار،۲۰۰۴).

از مجموع تحقیقات انجام شده در زمینه شخصیت ‌و بهزیستی روانشناختی می‌توان گفت که بین بعضی از فاکتورهای شخصیتی مانند برون گرایی وباز بودن وثبات هیجانی با بهزیستی روانشناختی رابطه وجود دارد اما در کار اثرات قوی شخصیت بر روی بهزیستی روانشناختی،تحقیقات اخیر تأثیرات مهم وقایع زندگی بر روی بهزیستی روانشناختی را نیز نشان می‌دهد(استیل، اشمیت وشوولتز،۲۰۰۸).

۲-۴-۷-۲- مسائل فرهنگی ‌و بهزیستی روانشناختی

خلق وخوی افراد اساس بهزیستی روانشناختی است اما این مقوله از تأثیرات فرهنگی مجزا نیست.تحقیقات نشان می‌دهد که شاخص بهزیستی بسته به فرهنگ ملت متفاوت می‌شود(اویشی،۲۰۰۰).