در نهایت تحقیقات اولیه ‌در مورد سرمایه روانشناختی نشان از ارتباط مثبت آن با عملکرد و رضایت در دو نمونه از کارخانه های با فناوری نوین و کارکنان خدماتی دارد (لوتانز و یوسف و دیگران، ۲۰۰۷؛۱۱). بیشتر تحقیقات میان فرهنگی سرمایه روانشناختی در چین انجام شده است. علاوه بر این بیشتر تحقیقات ‌در مورد اجزای خودکارآمدی در آسیای جنوبی و مرکزی و ‌در مورد اجزای امید در افریقا و کشورهای جنوب غربی آسیا و شمال شرق افریقا انجام گرفته است. همچنین مفاهیم ضمنی سرمایه روانشناختی با جمعیت های با ملیت های متفاوت مانند مدیران مهاجر سازمان های تجاری تجزیه و تحلیل شده است (یوسف و لوتانز، ۲۰۰۴؛ ۱۴۴). لوتانز و ژوزف ابعاد سرمایه روانشناختی را در شکل زیر خلاصه کردند و اظهار داشتند که هر کدام از این حالات در هر سازمانی به طور منحصر به فردی سنجش می شود، توسعه می‌یابد و روی عملکرد سازمانی تأثیر می‌گذارد. این گفته آن ها اشاره به غیرقابل تقلیدی بودن، بالقوه بودن و مزیت رقابتی پایدار داشتن این حالات را دارد. همچنین بیان کردند که بعدهای دیگری در آینده به سرمایه روانشناختی اضافه خواهد شد که این خود ارزش این نظریه را به عنوان ابزاری برای تحقیق و سنجش ارزش سازمانی بیانگر است (لوتانز و یوسف، ۲۰۰۴؛ ۱۴۴).

خودکارآمدی/ اطمینان

باور و اطمینان قلبی فرد د تجهیز منابع شناختی در به دست آوردن نتایج خاص

تاب آوری

داشتن توانایی سازگاری خود با شرایط بعد از شکست ها، عدم موفقیت ها و حتی رویدادهای مثبت

خوش بینی

داشتن یک سبک اسنادی که وقایع مثبت را به دلایل درونی، پایدار و فراگیر استناد می‌کند.

سرمایه روانشناختی

-منحصر به فرد بودن

– قابل سنجش بودن

– قابل توسعه بودن

– مؤثر بر عملکرد

–

امید

داشتن عزم راسخ و مسیر رسیدن به اهداف شخصی

شکل ۱-۲ ابعاد سرمایه روانشناختی (Luthans & Youssef, 2004)

ماهیت منابع روانشناختی مثبت سازنده سرمایه روانشناختی به گونه ای است که تمایز قایل شدن بین آن ها همیشه شفاف نیست. مثلاً امید گاهی اوقات با خوش بینی اشتباه گرفته می شود. با بیان تعاریف به کار گرفته در مدل و بیان ارزش خاص هر یک از این منابع می‌توانیم تحقیقات سازمانی و تئوری سازی را بهبود بخشیم (لوتانز و یوسف، ۲۰۰۴؛ ۱۴۵). همان‌ طور که گفته شد معیارهای مثبت رفتار سازمانی مثبت گرا مبتنی بر تئوری، سنجش پذیر، توسعه پذیر و مرتبط با عملکرد هستند سرمایه روانشناختی هم یک سازه ی مرکزی^[۸۹] متشکل از این معیارها است که هم افزایی را بین آن ها ایجاد کرده و مانند هر یک از معیارهایش، یک حالت قابل توسعه و سنجش پذیر در نظر گرفته می شود. دو نکته با توجه به گفته بالا درباره سرمایه روانشناختی آشکار می شود اول سرمایه روانشناختی به عنوان یک حالت قابل توسعه و سنجش پذیر و دوم اینکه سرمایه روانشناختی به عنوان یک سازه ی مرکزی. در نکته اول سرمایه روانشناختی مانند منابع و ظرفیت های تشکیل دهنده اش، به جای اینکه یک ویژگی و خصیصه ثابت و ایستا باشد یک حالت قابل توسعه و سنجش پذیر و مبتنی بر تئوری در نظر گرفته می شود. پایه و شالوده اصلی آن، تئوری شناخت اجتماعی بندورا است که تعامل دوجانبه بین افراد، محیط و رفتارهای گذشته برقرار می‌کند. در بیان نکته دوم باید گفت سرمایه روانشناختی سازه ای چند بعدی است که از هم افزایی ۴ حالت خودکارآمدی، امید، تاب آوری و خوش بینی به وجود آمده است. برای بیان اعتبار سازه و توضیح نظری سرمایه روانشناختی دو نکته مهم را باید در نظر گرفت (لوتانز، یوسف و دیگران، ۲۰۰۷؛۱۱).

1. 1. پیش‌بینی نیات رفتار به جای پیش‌بینی رفتار، چون رفتار حاصل نیات خاصی است.

1. 1. این مدل اثر رهبران فکری و ‌گروه‌های مرجع را در قالب هنجارهای ذهنی بر روی رفتار بررسی می‌کند.

   

1. تمرکز بر روی نگرش نسبت به رفتار به جای نگرش نسبت به پدیده. این مورد بیانگر همان مدل نگرش نسبت به رفتار می‌باشد.

ب- مدل تلاش برای مصرف

این مدل گویای مواردی است که علی رغم مشخص و قطعی نبودن نتایج، مصرف کننده برای انجام مصرف تلاش می‌کند. در این مدل گاهی موانع شخصی یا محیطی وجود دارند که از وقوع عمل یا نتیجه ی مطلوب جلوگیری می‌کنند.

ج- مدل نگرش نسبت به Ad^[55] (شیفمن)

اجزای این مدل در شکل (۲-۹) آمده است.

در معرض یک Ad قرار گرفتن

قضاوت درباره Ad (شناختی)

احساس نسبت به یک Ad (عاطفی)

اعتقادات درباره برند

نگرش نسبت به Ad

نگرش نسبت به برند

مدل نگرش نسبت به Ad (Schiffman and Kanuk 2008)

شکل گیری نگرش

علی‌رغم نقش عمده ای که مفهوم نگرش، در روانشناسی اجتماعی بر عهده گرفته است، اما فرآیندهای شکل گیری نگرش، نسبتاً توجه اندکی را به طور مستقیم به خود جلب ‌کرده‌است (Fazio et al 2004 ). در این حوزه بیش از پرداختن به شکل گیری نگرش به سؤالاتی در رابطه با تغییر نگرش، ساختار و رویکردهای نگرش و تأثیر آن بر قضاوتها و رفتارهای فردی پرداخته شده است (Eagly and Chaiken 1993 , Olson and Zanna 1993). برای مثال ایگلی و چیکن (۱۹۹۳) با اشاره به فقدان توجه به توسعه ی مباحث شکل گیری نگرش و تقویت آن ها، این مسأله را یک محدودیت و غفلت جدی قلمداد می‌کنند (Fazio et al 2004 ). شیفمن و کانوک (۲۰۰۸) در این رابطه چنین بیان می‌کنند « یک فرد در زمان تولدش با نگرش هایش متولد نمی شود. شکل گیری یک نگرش یعنی تغییر از حالت نداشتن نگرش به حالت داشتن نگرش نسبت به یک پدیده ». پس نگرش‌ها از کجا می‌آیند و چگونه شکل می گیرند؟

جوزف^[۵۶] (۲۰۱۰) در مطالعه ی خود به طور مفصل به موضوع شکل گیری نگرش‌ها پرداخته، و در یک دسته بندی تدوین شده به نقل از کریسپ و ترنر^[۵۷] (۲۰۰۷) ، پنج گروه از نظریات ارائه شده درباره ی شکل گیری نگرش‌ها را بدین ترتیب بیان می‌کند.

1. 1. مواجهه صرف^[۵۸] : بر مبنای این نظریه، افراد هنگامی که به طور مداوم با یک چیزی مواجه می‌شوند، تمایل دارند که آن را دوست داشته باشند. به عنوان مثال برای ما آن آهنگ هایی که اغلب گوش می‌دهیم و یا اشخاصی که بیشتر با آن ها هستیم، جذاب تر به نظر می‌رسند.

1. یادگیری تداعی گرا^[۵۹] : این نظریه به شرطی سازی سنتی^[۶۰] و شرطی سازی مؤثر^[۶۱] اشاره دارد. شرطی سازی سنتی که مربوط به نظریه پردازان رفتار گراست، بر روی رابطه ی میان کنش و واکنش تأکید می‌کند (رضاییان ۱۳۸۴). در این روش به طور ضمنی یک محرک بی اثر^[۶۲] با یک محرک غیر شرطی^[۶۳] جفت می‌گردد (Joseph 2010). پاولف^[۶۴] (۱۹۲۷) برای نخستین بار با آزمایش معروف خود، یعنی همراه کردن یک تکه گوشت (محرک غیر شرطی) با صدای زنگ (محرک خنثی) سعی کرد تا یک واکنش غیر شرطی ، یعنی ترشح بزاق سگ را به وجود بیاورد. سپس وی با چند بار تکرار، توانست تنها با صدای زنگ، شاهد ترشح بزاق سگ (واکنش شرطی) باشد. در واقع در این روش با تلفیق مکرر محرک خنثی و غیر شرطی، تنها با ارائه ی محرک خنثی، واکنش شرطی دریافت می شود.

در روش شرطی سازی مؤثر نیز با تمرکز بر روی نتایج حاصل از رفتار، شیوه ی شرطی سازی سنتی گسترش یافته است (Skinner 1974). در این روش هنوز کنش موجب واکنش می شود اما آنچه که برای تکرار واکنش مذبور تعیین کننده است، نتیجه ی مطلوب یا نامطلوبی است که پس از واکنش رخ می‌دهد (Skinner 1938، Jablonsky & Devries 1972، به نقل از رضاییان ۱۳۸۴).

1. 1. یادگیری مشاهده ای نگرش‌ها^[۶۵] : در یادگیری اجتماعی یا مشاهده ای، نگرش‌ها به عنوان یک نتیجه از تعامل هر روزه ی ما با دیگران شکل می گیرند. فرد با مشاهده ی رفتار دیگران و ‌تشویق‌هایی که دریافت می‌کند از آن ها تقلید می کند. در واقع وی خودش را با رفتارهایی وفق خواهد داد که عواقب مثبتی را در پی دارند و نه عواقب منفی.

1. 1. نظریه ی ادراک از خویشتن^[۶۶] : بر خلاف اکثر تئوری‌های شکل گیری نگرش که رفتار را به عنوان یک پیامد از نگرش می بینند، این نظریه ادعا می‌کند که نگرش‌ها در نتیجه ی رفتار یک شخص شکل می گیرند (Bem 1967,1972). بنا ‌به این نظریه، ما با ارزیابی نگرشهایمان، اِسنادهای درونی و بیرونی خود را بر مبنای آنچه که معتقدیم آن نگرش‌ها را به وجود آورده است، ایجاد می‌کنیم. استنتاج نگرشهای ما از رفتار، زمانی بیشتر محتمل است که ما دانش قبلی راجع به موقعیت یا نگرش قوی نسبت به آن نداریم.

1. نظریه کارکردی^[۶۷] شکل گیری نگرش‌ها : بر خلاف فرایند شناختی- پذیرشی^[۶۸] در روش های قبلی، نظریه کارکردی بیان می‌کند که نگرش‌ها به منظور ارضای نیازهای روانشناختی معینی شکل می گیرند. در واقع آن ها لزوماًً درست نیستند بلکه برای ما مفید هستند (Joseph 2010). در قسمتهای قبل به طور مفصل به شرح و بیان کارکردهای نگرش پرداخته شد و در این زمینه دسته بندی کتز (۱۹۶۰) بیان گردید.

سالومون^[۶۹] (۲۰۰۶) نیز در کتاب رفتار مصرف کننده ی خود سه فرایند را برای شکل گیری نگرش‌ها بیان می‌کند. به نظر وی نگرش‌ها می‌توانند با روش های مختلفی بسته به نوع سلسله مراتب اثرات شکل بگیرند:

1. 1. یک نگرش می‌تواند بر اثر شرطی سازی کلاسیک رخ دهد.

1. 1. یا می‌تواند از طریق شرطی شدن مؤثر یا وسیله ای شکل بگیرد.

1. یا بر اثر یک فرایند پیچیده ی شناختی حاصل شود.

‌بنابرین‏ چون نگرش‌ها فراگرفتنی هستند، پس بر طبق روش های یادگیری به وجود می‌آیند (Solomon 2006). منابع تأثیر گذار بر شکل گیری نگرش عبارتند از : تجربه ی شخصی، تأثیرات خانواده و دوستان، بازاریابی مستقیم، رسانه های گروهی، اینترنت و شخصیت (Schiffman and Kanuk 2008، Solomon 2006، Loudon and Della Bitta 1993، Robertson et al 1984). باگازی^[۷۰] و دیگران (۱۹۹۱) بیان می‌کنند که اصلی ترین منبع تأثیر گذار بر شکل گیری نگرش مصرف کننده نسبت به کالاها و خدمات، تجربه ی مستقیم مصرف کننده است. به خاطر اهمیت همین موضوع است که فروشندگان به طور مداوم تلاش می‌کنند که مصرف کنندگان را به آزمودن محصولات جدید تشویق کنند و برای این کار حتی نمونه های مجانی هم ارائه می‌دهند تا بتوانند نگرش مصرف کننده را سازماندهی کنند (Banyt et al 2007). همچنین شکل گیری نگرش، تا حد زیادی تحت تأثیر عقاید دیگران (مانند اعضای خانواده، دوستان و افراد تأثیر گذار) است، افرادی که فرد هر روز با آن ها در ارتباط است (Hovard & Gengler 2001).

چاتالاز^[۷۱] و دیگران (۲۰۰۷) درباره ی تأثیر سطح درگیری مصرف کننده در شکل گیری نگرش، دو چارچوب مفهومی را چنین بیان می‌کنند: ۱) مدل اکتشافی/ سیستماتیک^[۷۲] (چیکن ۱۹۸۰) که در آن پردازش سیستماتیک اطلاعات تنها زمانی رخ می‌دهد که سطح بالای انگیزش و ظرفیت شناختی برای مصرف کننده وجود دارد. در مقابل سطح پایین تر درگیری و انگیزش، میزان پردازش سیستماتیک را کاهش داده و استفاده از روش های اکتشافی را در فرایند ازریابی (مانند تفکر کلیشه ای) می افزاید. ۲) مدل احتمال تفسیری^[۷۳] یا ELM که در قسمت بعدی (تغییر نگرش) آورده شده است.

۱- نشانگان جسمانی: نگرشی که فرد در این پرسشنامه به وضعیت جسمانی در ارتباط با سلامت یا عدم سلامت آن دارا می‌باشد(اتکینسون ،۱۳۸۹).شامل مواردی درباره احساس افرادنسبت به وضع سلامت خود واحساس خستگی آن ها‌ است.که سوالات،۱ تا۷ را در بر دارد.

۲-اضطراب :هیجان ناخوشایندی است که با اصطلاحاتی مانند: مدل نگرانی و دلشوره وحشت و ترس بیان می شود(اتکینسون،۱۳۸۹) .شامل مواردی که با اضطراب وبی خوابی مرتبط است.‌و سوالات ۸ تا ۱۴ را دربر دارد.

استفاده شداز ۴ خرده آزمون تشکیل شده است وهر مقیاس ۷ پرسش دارد که ۴ دسته از اختلالات غیر روانی شامل:

۱- نشانگان جسمانی: نگرشی که فرد در این پرسشنامه به وضعیت جسمانی در ارتباط با سلامت یا عدم سلامت آن دارا می‌باشد(اتکینسون ،۱۳۸۹).شامل مواردی درباره احساس افرادنسبت به وضع سلامت خود واحساس خستگی آن ها‌ است.که سوالات،۱ تا۷ را در بر دارد.

۲-اضطراب :هیجان ناخوشایندی است که با اصطلاحاتی مانند: مدل نگرانی و دلشوره وحشت و ترس بیان می شود(اتکینسون،۱۳۸۹) .شامل مواردی که با اضطراب وبی خوابی مرتبط است.‌و سوالات ۸ تا ۱۴ را دربر دارد.

۳-کارکرد اجتماعی : طرز تفکر فرد در ارتباط با کارکرداجتماعی اش دراجتماع و در ارتباط با افراد دیگر(اتکینسون،۱۳۸۹) این مقیاس گستره توانایی افراد در مقابله با خواسته های حرفه ای ‌و مسائل روزمره را می سنجد واحساسات آن ها رادرباره چگونگی کنارآمدن با موقعیت های متداول زندگی را آشکارمی کند.وشامل سوالات ۱۵ تا ۲۱ است.

۴-افسردگی : یک نوع اختلال خلقی که ۲ مشخصه عمده آن ناامیدی و غمگینی است ودرآن فرد علاوه براین ۲ مشخصه احساس بی کفایتی و بی ارزشی می کند. (اتکینسون، ۱۳۸۹)این مقیاس مواردی که با افسردگی وخیم وگرایش به خودکشی مرتبط اند ، را اندازه گیری می‌کند.‌و سوالات ۲۲ تا ۲۸ را دربر دارد.

روش نمره گذاری

تمام سوالات پرسشنامه سلامت عمومی دارای چهار گزینه هستند.پاسخ آزمودنی به هریک از پرسش ها در یک طیف ۴ درجه ای «خیلی کم»،«کم»،«زیاد»و«خیلی زیاد»مشخص شده است.بهترین ومناسب ترین روش نمره گذاری برای این مقیاس ها استفاده از روش نمره گذاری لیکرت با نمره های ۰،۱،۲ و۳ برای گزینه هاست. ‌در همه ی گزینه هادرجه پایین نشان دهنده سلامتی ‌و درجات بالا حاکی از عدم سلامتی ووجود ناراحتی در فرد است. می توان گفت که نمره ۱۷ به بالا در هر زیر مقیاس و نمره ۴۱ به بالا در کل پرسشنامه ، وخامت وضع آزمودنی را نشان می‌دهد.

اعتبار ‌و روایی پرسشنامه

ضریب اعتبار ‌و روایی این آزمون درتحقیقات مختلف که توسط تقوی(۱۳۸۰،به نقل از مشهدی میقاتی،۱۳۸۴)انجام شد،اعتبار پرسشنامه از سه روش دوباره سنجی ،توصیفی ‌و آلفای کرونباخ به ترتیب ضریب اعتبار۷۰/۰، ۹۳/۰ و ۹۰/۰ حاصل گردیده ‌و روایی پرسشنامه با سه روش روایی همزمان،همبستگی خرده آزمو نها با نمره کل وتحلیل عوامل صورت گرفت که به ترتیب روایی ۵۵/۰، ۷۲/۰ و ۸۷/۰ به دست آمده است.یزدان پناه ومیر محتشمی(۱۳۷۵،به نقل از مشهدی میقاتی،۱۳۸۴)نیز در بررسی جداگانه به ترتیب ضریب اعتبار پرسشنامه را با روش آلفای کرونباخ ۸۴/۰ و ۹۲/۰ گزارش کرده‌اند.یعقوبی و همکاران ، در اعتبار یابی پرسش نامه ۲۸ سوالی سلامت روانی ، نقطه برش ۲۳ را با روش لیکرتی گزارش نمودند وضریب پایایی پرسش نامه (با روش باز آزمایی)۸۸/۰ گزارش شده است.در مطالعه پالاهنگ، بهترین نقطه برش در مردان نمره ۲۲ با حساسیت وویژگی ۸۸ و۷۹/۰ و بهترین نقطه برش در زنان نمره ۲۱ با حساسیت وویژگی ۸۸ و۷۹/۰ به دست آمد که در این بررسی ضریب پایایی این پرسشنامه ۹۱/۰ تعیین شد.

پیشرفت تحصیلی: که در این تحقیق به وسیله معدل نیمسال اول دانش آموزان سنجیده می شود.

روش اجرای پژوهش

پناه ومیر محتشمی(۱۳۷۵،به نقل از مشهدی میقاتی،۱۳۸۴)نیز در بررسی جداگانه به ترتیب ضریب اعتبار پرسشنامه را با روش آلفای کرونباخ ۸۴/۰ و ۹۲/۰ گزارش کرده‌اند.یعقوبی و همکاران ، در اعتبار یابی پرسش نامه ۲۸ سوالی سلامت روانی ، نقطه برش ۲۳ را با روش لیکرتی گزارش نمودند وضریب پایایی پرسش نامه (با روش باز آزمایی)۸۸/۰ گزارش شده است.در مطالعه پالاهنگ، بهترین نقطه برش در مردان نمره ۲۲ با حساسیت وویژگی ۸۸ و۷۹/۰ و بهترین نقطه برش در زنان نمره ۲۱ با حساسیت وویژگی ۸۸ و۷۹/۰ به دست آمد که در این بررسی ضریب پایایی این پرسشنامه ۹۱/۰ تعیین شد.

پیشرفت تحصیلی: که در این تحقیق به وسیله معدل نیمسال اول دانش آموزان سنجیده می شود.

روش اجرای پژوهش

در راستای موضوع پژوهش که بررسی رابطه سبک های فرزندپروری عزت نفس با سلامت روانی وپیشرفت تحصیلی دانش آموزان دختردوره متوسطه ‌شهر کرمانشاه است طرح پژوهش مناسب انتخاب گردید ومنابع لازم جمع‌ آوری شد وسپس با مراجعه به اداره آموزش وپرورش کل استان کرمانشاه واخذ مجوز لازم ازاین اداره وسپس مراجعه به نواحی سه گانه آموزش وپرورش شهر کرمانشاه لیست کلیه دبیرستانهای دولتی تهیه واز طریق روش نمونه گیری خوشه ای تعداد دبیرستانها ‌و کلاس ها ودرنهایت تعدادآزمودنی ها انتخاب شدند.وپرسشنامه های عزت نفس کوپراسمیت وسلامت روانی درمورد دانش آموزان وپرسشنامه سبک های فرزندپروری بامریند نیز درمورد والدین دانش آموزان اجراشد.لازم به ذکر است برای اینکه مشخص شود که هرسه پرسشنامه به دانش آموز ‌و والدین همان دانش آموز مربوط می شود پرسشنامه‌ها شماره گذاری شدند به عنوان مثال پرسشنامه های عزت نفس وسلامت روان وسبک های فرزندپروری با شماره ۱ شماره گذاری شدند سپس دوپرسشنامه عزت نفس وسلامت روان به دانش آموز وپرسشنامه سبک های فرزندپروری به والدین او داده شد و در پایان برحسب این شماره گذاری مشخص شد که هریک از پرسشنامه والدین مربوط به دانش آموزخاصی است.در این پژوهش دانش آموزان دختری مد نظر بودند که درهریک ازسه پایه دوره متوسطه دردبیرستان های دولتی دخترانه ‌شهر کرمانشاه مشغول تحصیل بودند،سن آن ها شامل ۱۵ تا۱۸ سالگی بود وهردو والدین آن ها(پدر ومادر)درقیدحیات بودندونیز دارای معلولیت جسمی یاذهنی نبودند.‌بنابرین‏ دانش آموزانی که دردبیرستان های غیردولتی مشغول تحصیل بودند،یا یکی ‌از والدین ایشان درقیدحیات نبودونیز دانش آموزانی که سن آن ها پایین تراز۱۵ سال وبیشتراز۱۸ سال بودوهمچنین دانش آموزانی که دارای معلولیت جسمی یاذهنی بودند درنمونه مورد نظرقرارنگرفته اند.

در زمان اجرای آزمون ها محقق با پاسخ به سوالات آزمودنی ها وتوضیحات لازم ونظارت وجلوگیری از دخالت سایرین در نحوه ی ‌پاسخ‌گویی‌ آزمودنی ها وبیان اینکه نتایج آن محرمانه است درحد امکان ازحضورمتغیرهای مزاحم جلوگیری کرد.

روش تجزیه وتحلیل داده ها

پس ازجمع آوری کلیه پرسشنامه‌ها ازروش های آماری توصیفی واستنباطی(همبستگی پیرسون ورگرسیون چندمتغیره) درقالب نرم افزارآماری SPSS19 برای تحلیل داده ها استفاده شد.

روش تجزیه وتحلیل داده ها

پس ازجمع آوری کلیه پرسشنامه‌ها ازروش های آماری توصیفی واستنباطی(همبستگی پیرسون ورگرسیون چندمتغیره) درقالب نرم افزارآماری SPSS19 برای تحلیل داده ها استفاده شد.

فصل چهارم

فصل چهارم

یافته های پژوهش

الف :یافته های توصیفی

۲-۱-۱۴-انگیزه پیشرفت

اصطلاح انگیزش از فعل لاتین movere به معنی حرکت دادن مشتق شده است مفهوم کلی جنبش (تحرک) منعکس کننده این تصور عام است که انگیزش چیزی است که ما را به جنبش و تحرک وادار و کمک می‌کند تا تکلیف خود را کامل کنیم(شهر آرای۱۳۸۶).

انگیزش به حالت های درونی ارگانیزم که موجب هدایت رفتار او به سوی نوعی هدف می شود اشاره می‌کند. به طور کلی، انگیزش را می توان به عنوان نیروی محرک فعالیت های انسان و عامل جهت دهنده آن تعریف کرد. انگیزش را به موتور و فرمان اتومبیل تشبیه کرده‌اند و در این مقایسه نیرو وجهت، مفاهیم عمده انگیزش هستند. ‌بنابرین‏ انگیزش عامل فعال ساز رفتار انسان است (سیف، ۱۳۷۹).

انگیزه اصطلاحی است که غالباً با انگیزش مترادف به کار می رود. با این حال می توان انگیزه را دقیق تر از انگیزش و به عنوان حالت مشخصی که سبب ایجاد رفتاری معین می شود تعریف کرد. به سخن دیگر انگیزش عامل کلی مولد رفتار به حساب می‌آید در حالی که انگیزه حالت اختصاصی رفتار یک شخص می‌باشد. مثلاً وقتی که می پرسیم چرا فلان شخص رفتار خاصی را انجام داد به دنبال انگیزه او هستیم.(همان)

گیج و برلاینر (۱۹۹۲) انگیزه پیشرفت را به صورت یک میل یا علاقه کلی به موفقیت کلی یا موفقیت در زمینه ی فعالیت خاص تعریف کرده‌اند(سیف۱۳۸۴ ).

انگیزه پیشرفت به ‌عنوان یکی از انگیزه های مهم اجتماعی و یکی از ویژگی های شخصیتی هر فرد است که بین افراد متفاوت است و بر اساس آن می توان رفتارهای خاصی را پیش‌بینی نمود.

انگیزه پیشرفت گرایشی است برای ارزیابی همه جانبه عملکرد خود با توجه به عالی ترین معیارها، تلاش برای موفقیت در عملکرد و برخورداری از لذتی که با موفقیت در عملکرد همراه است.

روبینز (۱۹۹۳)انگیزه پیشرفت را سائقی برای پیشی گرفتن بر دیگران، دستیابی به پیشرفت با توجه ملاک های مشخص و تلاش جهت کسب موفقیت می‌داند و معتقد است کسی که دارای انگیزه پیشرفت است این تمایل را دارد که کارش را به خوبی انجام دهد و به صورت خود جوش به ارزیابی عملکرد خود بپردازد. رفتارهای پیشرفت گرای افراد نشانه هایی از انگیزه پیشرفت آنان است.

کورمن (۱۹۷۷)انگیزه پیشرفت را عبارت از آرزو برای پیشی گرفتن در یک رفتار ویژه می‌داند که آن رفتار ویژه به صورت ملاک یا معیار در آمده باشد

۲-۱-۱۵-زمینه اجتماعی انگیزه پیشرفت

هنگام توصیف انگیزه پیشرفت ضروری است که زمینه‌های اجتماعی آن توجه شود. هر فرد تلاش می‌کند به نحوی به وظائف مورد نظر خویش عمل کند ولی از آنجا که این امر در یک محیط اجتماعی اتفاق می‌افتد. مفاهیمی از قبیل تشریک مساعی ، رقابت ، تشکیل گروه ، اهداف گروه و پیشرفت گروهی نیز مطرح می‌شود. در میان آثار اجتماعی انگیزه پیشرفت می‌توان به آثار مثبت اجتماعی آن اشاره کرد که مورد توجه بیشتری قرار می‌گیرند. با توجه به اینکه بیشتر افراد جامعه موفقیت در انجام وظائف را یک هدف مثبت در نظر می‌گیرند و در این زمینه تلاش می‌کنند در نتیجه به آثار مثبتی از قبیل فزونی انتظار موفقیت‌های بعدی غرور و صلاحیت بیشتر دست می‌یابند. ‌بنابرین‏ موفقیت دارای آثار مثبت اجتماعی است.(شهرآرای،۱۳۸۶)

دستیابی به هدف مورد انتشار موجب تجلی موفقیت می‌گردد و در این صورت افراد نسبت به یکدیگر برخورد صمیمانه و خیر اندیشانه از خود نشان می‌دهند. در یکی از آزمایشاتی که در این زمینه انجام شد، محققان نتیجه گرفتند که افراد موفق نسبت به افراد ناموفق در زمینه کارهای اجتماعی و عام المنفعه و مددیاری آمادگی بیشتری از خود نشان می‌دهند. آن ها معتقد بودند که بین موفقیت و گرایش به کارهای مردم پسند رابطه وجود دارد. نتیجه تحقیق دیگری نشان داد که وجود احساس موفقیت در افراد باعث می‌شود که آن ها به شکلات دیگران بیشتر رسیدگی کنند. (همان)

تأثیر عدم موفقیت بر رفتار به درستی معلوم نیست ولی وقتی موفقیت سبب افزایش رفتار اجتماعی می‌شود، می‌توان تصور کرد که عدم موفقیت در بروز رفتارهای ضد اجتماعی مؤثر باشد. گاهی افرادی که موفق نمی‌شوند، سعی می‌کنند عزت نفس خویش را به صورت سطحی با رفتارهای بلند پروازانه بهبود بخشند. تأثیر عدم موفقیت به عواملی از قبیل زمینه‌های اجتماعی و موقعیت اجتماعی که فرد در آن موقعیت موفق نشده است، بستگی دارد.(همان)

۲-۱-۱۶-ویژگی های دانش آموزان دارای انگیزش پیشرفت

دانش آموزانی که نیاز پیشرفت زیادی دارند در تکلیفی که به آن ها گفته شده از نظر دشواری متوسط بهتر از افرادی که نیاز پیشرفت کمی دارند عمل می‌کنند. دانش آموزان با نیاز پیشرفت زیاد بهتر از افراد با نیاز پیشرفت کم در تکالیف آسان یا دشوار عمل نمی‌کنند و عملکرد در تکالیف نسبتا دشوار برای فرد با نیاز پیشرفت زیاد مشوق مثبتی را فراهم می‌سازد که فرد با نیاز پیشرفت کم آن را تجربه نمی‌کند. فرد با نیاز پیشرفت زیاد به دنبال چالش متوسط است زیرا این نوع چالش مهارت و تونایی وی را بهتر می‌آزماید. موفقیت از طریق مهارت خود شخص به فرد با نیاز پیشرفت زیاد این احساس را می‌دهد که کار وی خوب انجام شده است، احساسی که اهمیت خاصی برای این افراد دارد.(کفایت،۱۳۷۳)

حداکثر عملکرد در تکالیف نسبتا چالش انگیز در شاگردان با انگیزش پیشرفت بالا و شاگردانی که نیاز پیشرفت زیادی دارند در تکلیفی که به آن ها گفته شده از نظر دشواری متوسط بهتر از دانش آموزانی که نیاز پیشرفت کمی دارند عمل می‌کنند. وی دانش آموزان با نیاز پیشرفت زیاد بهتر ‌از دانش آموزان با نیاز پیشرفت کم در تکالیف آسان یا دشوار عمل نمی‌کنند و عملکرد در تکالیف نسبتا دشوار برای فرد با نیاز پیشرفت زیاد مشوق مثبتی را فراهم می‌سازد که فرد با نیاز پیشرفت کم آن را تجربه نمی‌کند. فرد با نیاز پیشرفت زیاد به دنبال چالش متوسط است زیرا این نوع چالش مهارت و تونایی وی را بهتر می‌آزماید. موفقیت از طریق مهارت خود شخص به فرد با نیاز پیشرفت زیاد این احساس را می‌دهد که کار وی خوب انجام شده است، احساس که اهمیت خاصی برای این افراد دارد.(نایلی،۱۳۷۳)

۲-۱-۱۷-عوامل مؤثر بر انگیزش پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

به طور کلی بهترین راه ایجاد انگیزش پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان بهبود شرایط یادگیری و افزایش سطح کیفی روش های آموزشی است. از این طریق یادگیرندگان به موفقیت بیشتر در یادگیری نائل می‌آیند و این کسب موفقیت علاقه و انگیزش آن ها را نسبت به یادگیری مطالب تازه افزایش می‌دهد. در زیر روش ها و فنونی را معرفی می‌کنیم که استفاده از آن ها معلم را در بالا بردن سطح انگیزشی یادگیرندگان یاری می‌دهد. (مردانی،۱۳۷۴)

۱ – مشخص کردن اهداف آموزشی

• شبکه های عصبی^[۲۰]

تحقیقات در این زمینه نشان داده است که مغز، اطلاعات را همانند الگو‌ها ذخیره می‌کند. فرایند ذخیره‌سازی اطلاعات به صورت الگو و تجزیه و تحلیل آن الگو‌، اساس روش نوین محاسباتی را تشکیل می‌دهند. این حوزه از دانش محاسباتی به هیچ وجه از روش‌های برنامه‌نویسی سنتی استفاده نمی‌کند و به‌جای آن از شبکه های بزرگی که به صورت موازی آرایش شده‌اند و تعلیم یافته‌اند، بهره می‌جوید.

• الگوریتم جهش قورباغه^[۲۱]

در این الگوریتم یک جمعیت شامل دسته­ای قورباغه ‌می‌باشد. این جمعیت (جواب) به زیرمجموعه­هایی تقسیم می­ شود. هر یک از زیر مجموعه­ها به جستجوی محلی می ­پردازد. این فرایند و عمل جستجوی محلی تا زمانی ادامه می­یابد که شرط همگرایی برآورده شود.

• الگوریتم زنبور عسل^[۲۲]

در این الگوریتم با دریافت دامنه تغییرات هر یک از متغیرها و تحلیل حالت بی­شمار تلفیق دامنه­ها با یکدیگر، حالت بهینه را به دست ‌می‌آورد.

• الگوریتم اجتماع پرندگان^[۲۳]

در طراحی روش­های فراابتکاری، دو معیارمتناقض شامل کاوش در فضای جواب و تبعیت از بهترین راه ­حل­های پیدا شده باید درنظر گرفته شود. این روش­ها را ‌می‌توان برای مسائل ساده با ابعاد بزرگ یا با محدودیت­های زمان واقعی (مسائلی که نیاز به حل در همان زمان دارند) و یک مسئله سخت(Np-hard)، مسائل با توابع هدف یا محدودیت­های پیچیده، مدل­های غیر­تحلیلی مسائل بهینه­ سازی و یا در شرایط غیرقطعی کاربرد دارد (فتاحی، ۱۳۹۰).

• الگوریتم ممتیک

الگوریتم ممتیک گونه ­ای از الگوریتم­های تکاملی است که در آن جستجو­های ابتکاری محلی با الگوریتم ژنتیک ترکیب می­شوند تا در زمان کمتر نتایج بهتری به دست آید ( کاتالیو و جیم، ۲۰۰۵ ).

الگوریتم­های ژنتیک برای شناسایی بخش وسیعی از فضای جستجو ایجاد می­شوند، در حالی که جستجوی محلی می ­تواند حوزه نزدیک به هر پاسخ یافته شده توسط الگوریتم ژنتیک را (که به آن همسایگی گفته می­ شود) برای یافتن پاسخ­های بهتر مورد جستجو قرار دهد. این که برای پیاده ­سازی یک الگوریتم ممتیک و در بخش ژنتیک آن از چه عملگرهایی و یا برای جستجوی محلی از کدام روش استفاده شود، نتایج اجرای بسیار متفاوتی خواهد داشت (جولا و خاتون­ناصری، ۲۰۰۷).

• رنگ­آمیزی گراف

هر گراف شامل چندین رأس یا گره است که با یک سری یال به یکدیگر متصل هستند. به دو راسی که با یک یال به یکدیگر متصل ‌شده‌اند رأس مجاور یا همسایه گفته می­ شود. مسئله رنگ­آمیزی گراف( GCP)، ‌به این صورت است که با داشتن گراف G، حداقل تعداد رنگ­های لازم برای رنگ آمیزی رئوس گراف را می­یابد طوری که هیچ دو رأس مجاوری همرنگ نباشند. حداقل تعداد رنگ­های لازم برای این کار، عدد رنگی گراف نامیده می­ شود.

برای تبدیل مسئله جدول زمان­بندی ‌می‌توان تدریس­ها را به عنوان گره در گراف در نظر گرفت و در صورتی که دو تدریس از نظر هم­زمانی با یکدیگر غیرمجاز باشند بین آن دو گره یک یال رسم کرد. برای رنگ­آمیزی گراف تشکیل شده، دوره ­های زمانی به عنوان رنگ در نظر گرفته می­ شود و به گره­ ها (تدریس­ها)، هر کدام یک رنگ (زمان) الصاق می­ شود، به طوری که هیچ دو گره مجاوری دارای رنگ (بازه زمانی) مشابهی نباشند. رنگ­های در نظر گرفته شده برای هر گره بایستی طوری باشد که محدودیت­های سخت را ارضا کند.

۲-۲-۴- معرفی الگوریتم ژنتیک

نظریه تکامل چارلز داروین که در سال ۱۸۵۹ ارائه گردید، جایگاه ویژه­ای را در مسائل بهینه­ سازی به خود اختصاص داد. این نظریه بر اساس تکامل بهترین­ها ارائه گردید و آن را ‌می‌توان به عنوان نقطه شروعی برای محاسبات تکاملی دانست. ایده محاسبات تکاملی اولین بار در سال ۱۹۶۰ توسط رچنبرگ که در زمینه استراتژی­ های تکاملی تحقیق می­کرد به وجود آمد. در سال ۱۹۷۵ پروفسور هلند این ایده را در کتاب خود با نام ” انطباق بین طبیعت و سیستم­های هوشمند” ارائه کرد (فتاحی، ۱۳۹۰). او ایده استفاده از تکامل طبیعی در حل مسائل بهینه­ سازی را شرح داد که پایه­ای برای الگوریتم ژنتیک محسوب می­گردید. مشهورترین تکنیک در تحقیقات محاسبات تکاملی، الگوریتم ژنتیک است. در این الگوریتم فرض می­گردد که هر موقعیت (نقطه) در رشته معرف یک ویژگی خاص از یک فرد(جواب) است و مقدار مشخص شده برای آن موقعیت، نشان­دهنده نحوه بیان آن ویژگی در جواب است. این الگوریتم، یک تکنیک جستجو را برای یافتن راه ­حل­های نزدیک بهینه برای مسائل بهینه­ سازی ارائه می­ نماید.

الگوریتم ژنتیک با یک جمعیت اولیه از راه ­حل­ها شروع می­گردد. هر راه ­حل از طریق یک کروموزوم که رشته­ای از بیت­ها است و در واقع شکل کد­شده یک جواب ممکن از مسئله مورد نظر ‌می‌باشد، نمایش داده می­ شود. تمامی راه ­حل­های ممکن باید با بهره گرفتن از یک سیستم کدگذاری، تبدیل به کد شوند. سپس مجموعه ­ای از اپراتورهای تولید مثل، باید تعیین گردند. اپراتورهای تولید مثل، مستقیماً روی کروموزوم­ها عمل نموده و سپس کروموزوم­ها تحت اپراتور جهش و رویه ترکیب قرار می­ گیرند. طراحی ساختار کدگذاری تأثیر زیادی روی عملکرد الگوریتم ژنتیک خواهد داشت.

جدول ۲-۱- مقایسه الگوریتم ژنتیک با سیستم­های طبیعی (مسعودیان و استکی، ۱۳۸۸)

سیستم­های طبیعی
الگوریتم ژنتیک

کروموزوم: بسته­های ژنی هستند که اطلاعات وراثتی را از نسلی به نسل دیگر انتقال می­ دهند.

کروموزوم: پاسخ­های ممکن مسئله که به صورت رشته­ های عددی رمزگذاری شده اند.

محیط: شرایط محیطی که جمعیت در آن قرار دارد و دیکته کننده نحوه تحول است.

تابع برازش: محک کیفیت یک کروموزوم که به صورت یک رابطه ریاضی درآمده که آن را تابع برازش می­نامند.

اصل انتخاب طبیعی: معیار بقای موجود زنده و تکثیر آن، سازش با محیط است.

تکثیر: هر رشته جمعیت را به عنوان متغیر تابع برازش در نظر گرفته و مقدار تابع برازش هر رشته محاسبه می­ شود. متناسب با مقدار تابع برازش، رشته­ های والدین برای تولید جمعیت جدید انتخاب می­ شود.

تقاطع: در نتیجه تقاطع یا تبادل قسمتی از کروموزوم­ها، مبادله ژن­های پیوسته صورت ‌می‌گیرد.

ادغام: رشته­ های جمعیت به صورت دو به دو مزدوج می­شوند. زوج رشته­ ها از یک نقطه قطع می­شوند. نیم بخش­های بین دو رشته تعویض می­شوند.

جهش: جانشین شدن ژنی به جای ژن دیگر یا در تغییرات ایجاد شده در DNA طول زنجیره ژن. گاهی قسمتی از یک ژن جانشین ژن دیگری می­ شود.

جهش: یک بیت از رشته عددی به صورت تصادفی انتخاب می­ شود و ‌دچار تغییر می­گردد.

تجدید نسل: ایجاد نسل­های جدید و تکامل موجودات

تجدید نسل: تکرار مراحل الگوریتم بعد از مرحله تکثیرتا حصول پاسخ بهینه یا رسیدن به حد توقف.